Microscoop van 10 miljard

De Superconducting Super Collider (SSC), waarvoor de 87 kilometer lange tunnel al in Texas wordt gegraven, is een opgeschaalde versie van de krachtigste deeltjesversneller van dit moment, de Tevatron van Fermilab nabij Chicago.

In de drie meter brede ovaalvormige tunnel zullen een bundel versnelde protonen met een energie van 20 TeV (tera-elektronvolt ofwel 10¹² maal de energie die een elektron opdoet als hij van de negatieve naar de positieve pool van een zakbatterij loopt) en een bundel antiprotonen met dezelfde energie in tegengestelde richting ronddraaien en zo botsingen kunnen opleveren met een energie van 40 TeV.

De verbetering ten opzichte van Fermilab zit hem niet alleen in de diameter van de versnellerring, maar ook in de kracht van het magnetisch veld waarmee de deeltjes worden versneld. De SSC zal gebruik maken van 8600 supergeleidende magneten om de protonen en antiprotonen in hun juiste baan te houden en te focusseren. Voor de koeling is twee miljoen liter vloeibaar helium nodig.

De eerste plannen voor de SSC dateren uit 1983. Na een ontwerpfase van enkele jaren werd het project in januari 1987 goedgekeurd door het Witte Huis. Op 10 november 1988, twee dagen na de herverkiezing van Ronald Raegan, werd uit 43 voorgestelde lokaties het plaatsje Waxahachie in Ellis Country in Texas door het ministerie voor Energie-zaken uitverkoren.

De financiering van het peperdure, op ongeveer 10 miljard dollar beraamde SSC-project is sindsdien steeds uiterst onzeker geweest. In 1988 kreeg het van het Amerikaanse Congres maar 100 van de 363 miljoen dollar die president Reagan had gevraagd, waardoor nog niet met de bouw kon worden begonnen. Ondanks die tegenvaller werd de fysicus Roy Schwitters van Harvard University aangesteld als directeur van het toekomstige SSC Laboratorium.

In 1989 kende het Congres 135 miljoen dollar toe om daadwerkelijk met de bouw te beginnen. Sindsdien zijn er boeren in het gebied uitgekocht en wordt er aan de tunnel geboord, maar staat bij elk begrotingsdebat de continuïteit van het project opnieuw ter discussie. Met het aantreden van president Clinton hing de toekomst van de SSC zelfs aan een zijden draadje, gezien diens aangekondigde bezuinigingen.

In de technologieplannen die Clinton vorige maand in het kielzog van de State of the Union presenteerde, gaf hij tot opluchting van de deeltjesfysici het groene licht aan het voortbestaan van het project, zij het in een afgeslankte vorm. De regering-Clinton wil voor volgend jaar 640 miljoen dollar aan de SSC uittrekken, 70 miljoen dollar minder dan voorzien in het oorspronkelijke schema. In de jaren daarna zou het budget jaarlijks moeten groeien met 3%. Als gevolg hiervan zou het project 4 jaar langer duren dan oorspronkelijk was begroot en zou de SSC pas in 2003 (in plaats van 1999) gereed zijn.