Dracual legt het af tegen trollen

Space Oddity, Singel 164 in Amsterdam.

Als een windhoos is Bram Stokers 'Dracula' over de Verenigde Staten geraasd. Daarna was het wachten tot de hype zou overslaan naar Europa. Weken van tevoren gonsde het al: Dracula komt, Dracula komt. Spotjes op MTV, artikelen in de juiste tijdschriften - schuimkoppen op de golven van een hype. Nu is Dracula in Nederland te zien en de film loopt niet slecht, maar van een rage is geen sprake.

De radio draait geen Dracula-muziek, de speelgoedwinkels verkopen geen Dracula-pakken, kinderen lopen niet in Dracula T-shirts. Bruno Productions verzorgt in opdracht van filmmaatschappij Columbia Pictures de merchandising van Dracula in Nederland. Volgens managing director Nelleke Bruno doet de film het heel goed. “Alleen sluit Dracula in Nederland meer aan bij de smaak van volwassenen en die zijn minder "hype-gevoelig'. De all-family-films merchandisen beter. Nederlanders zijn niet geneigd snel achter trends aan te hollen; Amerikanen laten zich eerder meeslepen.” Dat mag klinken als kretologie, een kern van waarheid zit er in. Als in New York het World Trade Center ontploft, worden twee dagen later op de puinhopen T-shirts met "I survived terror at the Towers' verkocht. Zou iemand in Nederland zelfs maar op het idee durven komen T-shirts te bedrukken met "I crashed at Hoofddorp' of "I fell on the Bijlmermeer'? Of neem de film 'Batman'. In de Verenigde Staten is het gezicht van Jack Nicholson als de Joker uitgemolken tot op het bot. Iedereen wilde alles kopen, als het vleermuis-logo er maar op kleefde. Maar de recette in Nederland viel tegen en vooral de randverkoop bleef sterk achter bij de verwachtingen van de winkeliers. De speelgoedwinkels hangen nu nog vol met Batman-auto's en -poppetjes van de eerste film. De gadgets ter ondersteuning van het vervolg, 'Batman returns', willen winkeliers niet eens meer hebben. “En dat terwijl die tweede film zo goed loopt.”

Jef Bas koestert een poppetje dat Thunderwhip Batman heet. Zijn winkel, Space Oddity in Amsterdam, is een stapelplaats van het speelgoed dat is geboren uit televisieprogramma's en films. Een hele wand vol Star-Wars-figuren grijnst de klanten tegemoet. Naast de kassa liggen Batman-snoepjes, in de kast bordspelen van James Bond, een tapdansende Popeye, een Spaanse playset van de Thunderbirds en een twintig centimeter hoge Terminator. Zijn klanten zijn vooral verzamelaars, eenlingen die al jaren op zoek zijn naar een Darth Vader in Japanse verpakking (150 gulden voor een plastic poppetje) of naar de blauwe blikken Batman-auto uit 1964. Ze bellen vanuit heel Nederland, maar ook uit Engeland, Finland of Hong Kong. Bas houdt een duimhoog poppetje omhoog van Julie, de tuttige stewardess van de eeuwigdurende televisieserie Love Boat. “Ik ken een paar jongens, die helemaal gek worden als ze weten dat ik dit heb”, zegt Bas. Die paar gekken mogen het bestaansrecht zijn van een winkel, met hype heeft het niets te maken. Maar met een beetje wederzijdse steun kunnen fabrikanten en filmproducenten het vuur wel opporren, denken zowel Bas als Bruno. “Waarom is er van Beverly Hills 90210, de populaire tienerserie die RTL4 nu uitzendt, wél een complete poppenlijn, en van Goede Tijden, Slechte Tijden niet”, vraagt Bas zich af. “Er had toch allang een Arnie-pop op de markt kunnen zijn. Maar nee, er is niks te vinden.” Bruno ontkent dit: “GTST is wel degelijk gemerchandised. Maar het zijn agenda's, briefpapier, schriften - meer gericht op de doelgroep van het programma, die niet met poppetjes speelt.” Volgens haar zijn de Nederlandse fabrikanten erg voorzichtig. “Ze drijven graag mee op de golven van succes uit een ander land.” Vijfentwintig jaar geleden bestond merchandising nog nauwelijks, zegt ze. Nu is een grote Amerikaanse film ondenkbaar zonder bijprodukten. Bruno ziet het als een huwelijk tussen filmproducenten en fabrikanten. Het speelgoed verhoogt de awareness voor de film, de film ondersteunt de verkoop van het speelgoed.

Iemand als Steven Spielberg laat zijn assistenten rondneuzen op straat, op beurzen, in winkels, om uit te zoeken wat het publiek wenst. Mooie monsters kunnen we verwachten in de nieuwe film van Steven Spielberg, 'Jurassic Park', die zich afspeelt in de steentijd. Alle gelegenheid om flink uit te pakken met dinosaurussen, die vervolgens hun weg weer zullen vinden naar de speelgoedwinkels. Ook staat er een Flintstones-film op stapel met John Goodman en Sharon Stone. “De filmindustrie kan niet iets maken waar het publiek zijn neus voor ophaalt”, zegt Bruno. Zij is onlangs op de grote speelgoedbeurs in New York geweest. Trollen en Barney de dinosaurus: dat waren de grote publiekstrekkers. Dus als een Nederlandse producent een beetje voortvarend is, zien we volgend jaar de 'terugkeer van de trollen' in de bioscoop.