Watertransport belangrijk in ontwikkeling GOS-landen; Advies Nedeco: privatisering en modernisering essentieel

ROTTERDAM, 17 MAART. Zeehavens, rivier-zeetransport en de binnenvaart kunnen een belangrijke rol spelen in de economische ontwikkeling van de belangrijkste GOS-republieken, als een keuze wordt gemaakt voor een marktgeoriënteerd transportsysteem, privatisering en modernisering van de infrastructuur en het management.

Dit staat in een onderzoeksrapport van Nedeco, het Nederlands consortium van ingenieursbureaus, over het watertransport in Rusland, Oekraïne en Kazachstan. Volgens Nedeco-directeur jhr.mr. A.W.G. van Riemsdijk zijn er grote mogelijkheden voor het watervervoer in deze landen als de regeringen besluiten tot een vrijere prijsvorming en “relatief geringe investeringen” in vergelijking met het wegtransport. Hoeveel geld daarmee precies is gemoeid kan Van Riemsdijk niet meedelen. Dat kan pas wanneer de opdrachtgever het advies overneemt.

Van groot belang acht Van Riemsdijk het op gang komen van een systeem van kredietverlening aan reders en toekomstige particuliere beheerders van havens. “Interessante mogelijkheden doen zich voor wanneer ook handelsbanken en andere particuliere financiële instellingen bereid zouden zijn tot een bijdrage, met co-financiering door multilaterale fondsen zoals de Europese Bank voor reconstructie en ontwikkeling van Oost-Europa (EBRD), de Wereldbank, de International Financing Corporation en de Nederlandse Financierings Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO).” Momenteel is de EBRD, die ook het onderzoek van Nedeco betaalde, de enige multilaterale ontwikkelingsbank die financieringen verzorgt voor zowel de publieke als de private sector in Oost-Europa.

Verder stelt Nedeco als financieringsvorm een systeem voor van vaar- en haventarieven en betalingen voor concessies wanneer de privatisering eenmaal op gang is gekomen. Maar dan moet er een mogelijkheid van leningen voor de betrokken ondernemers worden geopend.

“Onze studie is in sterke mate een haalbaarheidsonderzoek”, aldus Van Riemsdijk. “Onze bevinding is dat er weliswaar weerstanden bestaan tegen privatisering, want je praat over bestaande belangen en ambtelijke organisaties waarin veel zal moeten veranderen, maar dat een economische opleving van het watertransport in de GOS-landen met de nodige goede wil en politieke bereidheid niet op onoverkomelijke moeilijkheden hoeft te stuiten.”

In de voormalige Sovjet-Unie kreeg het weg- en railvervoer veel meer aandacht en geld als het watertransport. Daardoor zijn de investeringen achtergebleven en is er sprake van veel achterstallig onderhoud aan de lange vaarwegen. Ook is de bedrijfsvoering ondoelmatig geregeld. Nedeco heeft daarom een programma voor technische assistentie aanbevolen, voor de waterwegbeheerders en de nieuwe ondernemers die na privatisering een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid van overheidsorganen overnemen. Volgens Nedeco zouden de binnenvaartvloot en de havens geprivatiseerd moeten worden, maar de overheid zou een algemene taak moeten behouden voor het beheer van de binnenwateren, inclusief kanalen, sluizen en dergelijke en inspectie van de kwaliteit en de veiligheid van de infrastructuur.

Overal ter wereld is volgens Van Riemsdijk gebleken dat het watertransport een economisch voordeel geniet boven weg- en railvervoer. Dat gaat volgens Nedeco ook voor de GOS-landen op, waar het marktaandeel van de binnenvaart nu nog relatief klein is. “Zonder positieve interventie” zou dit aandeel verder achteruitgaan en worden kansen gemist, aldus het rapport. Door commercialisering en introductie van marktprijzen zal de concurrentiepositie van de binnenvaart verbeteren. Het kostenniveau zal overigens ook voor de binnenvaart stijgen wanneer de brandstofprijzen in het GOS worden opgetrokken tot het wereldmarktniveau, maar minder sterk als bij het railtransport, verwacht Nedeco. Prioriteit bij de investeringen zou moeten worden gegeven aan verbetering van het Wolga-Don watersysteem, de twee grootste rivieren die door een kanalenstelsel zijn verbonden waardoor een waterweg van het Noorden van Rusland naar de Kaspische Zee is gevormd, die belangrijk is voor de handelsstroom naar Kazachstan en terug.

Ook het rivier-zeetransport met kleine coasters in het GOS is volgens Nedeco een marktsegment dat meer steun verdient. De belangrijkste bedreigingen komen van het ineenstorten van de traditionele handel met de voormalige satellietlanden in Oost-Europa en het in een vrije markt openstellen van de binnenwateren voor buitenlandse schepen. De kustvaart is belangrijk voor het openhouden van aanvoerroutes naar economisch belangrijke regio's in het Noorden waar geen andere mogelijkheden van transport bestaan. Hier kan de concurrentiepositie worden aangetast door een mogelijke opening van de Noordelijke route naar het Verre Oosten voor buitenlandse schepen. Deze route mag nu allen nog door Russische schepen worden bevaren. Volgens Van Riemsdijk is het nog onduidelijk of deze veel kortere route economisch aantrekkelijk zal zijn voor Westeuropese reders. “Dan moet eerst onderzocht worden hoe hoog de kosten zijn van het noodzakelijke gebruik van ijsbrekers en het onderhoud van schepen.”