Alternatief gezocht

ITALIË STAAT aan het einde van de politieke cyclus die met de ondergang van het fascisme en het ontstaan van de democratische republiek is begonnen.

Wie daaraan nog twijfelde, kreeg de bevestiging in een rede van premier Giuliano Amato deze week in Londen. De premier verklaarde dat het bestaande politieke systeem is vastgelopen, dat christen-democraten en socialisten hun traditionele positie in het centrum van de macht hebben verloren en dat het land met een breuk tussen Noord en Zuid wordt bedreigd als het kiessysteem, berustend op evenredige vertegenwoordiging, niet op korte termijn wordt aangepast.

De goegemeente buiten Italië is misschien meer verrast over de opschudding die de jongste schandalen daar hebben veroorzaakt dan over de omvang van de corruptie zelf. In ieder geval had de Italiaanse samenleving de reputatie van politieke souplesse en praktische taaiheid in een ononderbroken confrontatie met het onuitroeibare gezwel van mafia, vriendjespolitiek en corruptie. De Italiaanse ziekte was altijd ernstig, maar nooit terminaal. Dat is nu anders. Van de politieke klasse (inclusief de oppositie dus) en het daarmee verbonden maatschappelijke draagvlak zijn inmiddels zoveel leden achter de tralies verdwenen dat de traditionele politiek geen uitzicht meer biedt.

DAT LAATSTE verklaart Amato's conclusies. Volgens de premier zal er een geheel nieuwe klasse moeten opstaan om het land te besturen. Het doel in de komende maanden moet volgens hem zijn nieuwe mensen voor het parlement aan te trekken - “gewone burgers” - want de zittende politici “zijn niet meer aanvaardbaar”. Maar, kan aan deze conclusie worden toegevoegd, gezien de diepte en de omvang van de crisis is een nieuw begin niet alleen noodzakelijk voor het parlement, maar ook voor de lagere bestuursniveaus en niet in de laatste plaats voor de leiding van bedrijven en organisaties die samen met de politiek het web van zwarte inkomensverdeling hebben geweven waarin Italië uiteindelijk verstrikt is geraakt.

De premier erkent dat het gevecht op twee fronten moet worden geleverd, wil Italië een herkansing krijgen. De oude politiek moet worden afgeschaft en vervangen en tegelijk moet de beweging worden gestopt die de politieke vertaling is van het algemene ongenoegen over de politieke klasse, de Lega Nord - die het arme zuiden wil opgeven. Om de Lega te bestrijden dient volgens Amato de evenredige vertegenwoordiging in het kiesstelsel zoveel mogelijk te worden beperkt, maar daarmee wordt dan wel tegen de stroom van het moment opgeroeid.

DEMOCRATIE HEEFT veel aspecten, niet de minste is de zekerheid van een wettelijke wisseling van de macht. In Italië is die zekerheid nu aangetast omdat het politieke en democratische alternatief voor de gangbare, maar ontzielde politiek zich nog moet vormen. Niemand kan voorspellen of en hoe dat zal gebeuren. Amato's voorstellen hebben dan ook een hoog bezweringsgehalte.