SDI: de duurste mislukking uit de technologiegeschiedenis

Herhaling: Horizon: Whatever happened to Star wars? Woensdag BBC 2. 18.10-19.00u.

Volgende week dinsdag is het tien jaar geleden dat president Reagan in een dramatische televisietoespraak het Strategic Defence Initiative introduceerde. Hij riep de Amerikaanse wetenschappelijke gemeenschap op tot de verwezenlijking van een gedurfd technologisch doel: een verdediging te ontwerpen tegen inkomende kernwapens.

Het "ruimteschild' dat Reagan voor ogen stond, zou in de jaren negentig in werking moeten zijn. Inmiddels is er meer dan 30 miljard dollar aan het mega-project besteed, maar hoort de Amerikaanse burger er maar weinig meer over. Waar zijn nu eigenlijk al die railguns, vrije elektron- en röntgenlasers en neutrale deeltjesbundels waarover de militairen in de jaren tachtig zo enthousiast praatten? Wat heeft het SDI na tien jaar opgeleverd?

Het BBC-wetenschapsprogramma Horizon heeft getracht om op deze vraag een antwoord te geven. Het maakte een rondgang langs de voormalige wetenschapsadviseur van Reagan, langs militairen en vertegenwoordigers van het militair-industrieel complex en langs wetenschappelijke onderzoekers. De terugblikken worden afgewisseld met fragmenten uit SDI-promotiefilmpjes, toespraken en ander historisch materiaal.

De conclusie is niet alleen dat het SDI faliekant is mislukt, maar ook dat de deskundigen dat al in een heel vroeg stadium hebben geweten. De technologische uitdaging van het SDI-idee - het richten van grote energieën over afstanden van duizenden kilometers - was eenvoudigweg veel te hoog gegrepen.

De documentaire laat zien hoe de ontnuchterende feiten niet of nauwelijks doorsijpelden van de laboratoria naar de bestuurders. En hoe de talrijke demonstraties waarop het Amerikaanse publiek werd getrakteerd, niet veel meer waren dan goedkope pr-stunts.

Het SDI-fiasco (30 miljard dollar uitsluitend voor onderzoek en ontwikkeling) is de duurste mislukking uit de geschiedenis van de technologie. Dat er zo veel geld over de balk kon worden gegooid voor een luchtspiegeling ligt, zo lijkt het, voornamelijk aan een communicatiekloof tussen de overheid en wetenschap. De generaals wilden de technische realiteit liever niet horen. En de onderzoekers wilden haar liever niet vertellen, blij als ze waren met grote scheppen extra geld voor hun onderzoek. En in het Congres werden steun voor en kritiek op SDI slechts gezien als een graadmeter voor de loyaliteit ten opzichte van president Reagan.

De SDI-droom staat inmiddels weer met beide benen op de grond. Het projekt duurt voort, maar richt zich nu voornamelijk op raketsystemen vanaf de aarde. Volgende week, op de tiende verjaardag van SDI, zal president Clinton naar verwacht vragen om nog eens 3,8 miljard dollar.