Rapport VN: leger Salvador doodde massaal

NEW YORK, 15 MAART. Het leger van El Salvador en daarmee verbonden groeperingen hebben tijdens de burgeroorlog (1980'92) vele tienduizenden burgers gedood. Dat is de conclusie van een onder auspiciën van de Verenigde Naties opgesteld rapport, dat vanmiddag officieel wordt gepresenteerd.

Het rapport van de zogeheten "Commissie van waarheid' noemt de Salvadoraanse minister van defensie, generaal René Emilio Ponce, bovendien als hoofdverantwoordelijke voor de moord in 1989 op zes Jezuïeten-paters, hun huishoudster en haar dochter in San Salvador. Ponce trad vrijdag af.

Ook de dood van de Salvadoraanse aartsbisschop Arnulfo Romero, die in 1980 in zijn kerk werd neergeschoten, is het werk van de militairen, aldus het rapport. Voorts zegt het rapport dat een voormalige minister van defensie van El Salvador, Carlos Eugenio Vides Casanova, actief hielp bij het uitwissen van bewijsmateriaal van de moord in 1980 op vier Amerikaanse nonnen.

Het rapport maakt ook melding van de massamoord bij El Mozote in 1981, waarbij honderden burgers, meest vrouwen en kinderen, werden gedood. Ook de moord op vier Nederlandse Ikon-journalisten op 17 maart 1982 zou het werk zijn van de militairen. Een Ikon-woordvoerder zei vanochtend vernomen te hebben dat de vier - Koos Koster, Jan Kuiper, Hans Terlaag en Joop Willemsen - “in een hinderlaag zijn gelokt” nabij het plaatsje El Paraiso.

De leiders van de voormalige bevrijdingsfront Farabundo Mart (FMLN) wordt in het rapport een aantal politieke moorden verweten, inclusief die op een hoogleraar en enkele tientallen burgemeesters.

President Alberto Cristiani van El Salvador riep gisteren, aan de vooravond van publikatie van het rapport, voor de televisie op tot een algehele amnestie. “Wij zullen deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis de rug toekeren”, aldus Cristiani. “Wij willen het land mededelen dat nu de tijd is aangebroken om elkaar al het kwaad te vergeven.” De algehele amnestie moet “alle verleidingen van wraak en vergelding” voorkomen, zo vindt Cristiani.

De burgeroorlog in El Salvador, die twaalf jaar duurde, heeft aan ten minste 75.000 mensen het leven gekost. In januari vorig jaar kwam na langdurige bemiddeling door de voormalige secretaris-generaal van de VN, Perez de Cuellar, een vredesakkoord tot stand.

Het rapport schetst tot in detail de beraadslagingen die voorafgingen aan de moord op de Jezuïeten. Voorzitter van de vergadering was Ponce, die aan de bijeengekomen militairen vroeg de hand op te steken als ze het niet met de plannen eens waren. Uiteindelijk zijn een kolonel en een luitenant vorig jaar als schuldigen veroordeeld, zodat de hogere officieren vrijuit konden gaan, aldus het rapport.

De commissie, die door secretaris-generaal Boutros Boutros-Ghali zeven maanden geleden in consultatie met de onderzochte partijen is samengesteld, bestaat uit Belisario Betancur, een voormalige president van Columbia, Reinaldo Planchart, een voormalige minister van buitenlandse zaken van Venezuela, en Thomas Buergenthal, hoogleraar recht in Washington en voormalig lid van een internationaal gerechtshof. Zij voeren veel getuigen anoniem op, omdat deze anders gevaar zouden lopen.

De taak van de commissie was, volgens het vredesakkoord, “het zonder uitstel ophelderen van de buitengewoon belangrijke geweldsdaden wier karakter en inslag, en de sociale onrust waaraan ze ten grondslag lagen, eisen dat de gehele waarheid bekend wordt”.