Chinees Volkscongres in teken van economisch pragmatisme

PEKING, 15 MAART. De Chinese premier, Li Peng, heeft vandaag de eerste zitting van het Achtste Nationale Volkscongres geopend met een werkrapport dat uitmunt in hervormingsgezind pragmatisme en slechts op een punt felle retoriek bevat.

Onder donderend applaus van de 2.898 afgevaardigden lanceerde Li een felle aanval op de Britse regering en de gouverneur van Hongkong, Chris Patten, wegens hun “verraderlijke en eenzijdig” voorgestelde programma voor ingrijpende veranderingen in het politieke systeem van Hongkong. Li zei dat Pattens acties tegen de afspraken over de status van Hongkong na 1997 ingaan en “tot doel hebben om onrust in Hongkong te creëren en een soepele soevereiniteitsoverdracht te verhinderen. Het heeft dus niets te maken met democratie” aldus Li Peng.

De premier prees daarentegen de Portugese regering voor haar coöperatieve houding inzake het Portugese gebiedsdeel Macau, nabij Hongkong, dat in 1999 door China weer zal worden geabsorbeerd. Een Portugese diplomaat gaf spottend commentaar: “Wij zijn de brave jongens, maar ook de zwakke jongens”.

Op economisch gebied was het rapport van Li echter een model van pragmatisme en compromis tussen de radicaal hervormingsgezinde en de meer conservatieve vleugels van de Communistische Partij, waartoe hijzelf behoort. Vorig jaar bepleitte Li tegen de wensen van opperste leider Deng Xiaoping in nog een beperkte groei van 6 procent, terwijl de werkelijke groei op 12,8 procent uitliep. Nu beval Li een groei van 8 of 9 procent aan, waarmee het strategische doel van 1980 om het Bruto Nationaal Produkt in het jaar 2000 te verviervoudigen al binnen de komende vijf jaar kan worden verwezenlijkt. Li voegde hieraan echter, in een concessie aan de kustgebieden en het zuiden, toe dat “waar de omstandigheden het toestaan een hogere groei kan en moet worden bereikt”.

Li noemde China's nieuwe sociaal-economische systeem, de "socialistische markteconomie', een nieuwe uitvinding die haar weg vooruit moet zien te vinden in de praktijk. Hij beloofde verdere verruiming van prijshervormingen, privatisering van staatsbedrijven, vrijheid om een eigen baan te kiezen, introductie van sociale voorzieningen, extra belastingen voor China's snel groeiende rijken en drastische inkrimping van het staatsapparaat met 25 procent.

Li zei dat het aantal artikelen dat voor marktprijzen verhandeld wordt de afgelopen vijf jaar is gestegen van 50 tot 80 procent. De lage gesubsidieerde prijzen die nog voor een aantal goederen zoals steenkool, elektriciteit en olie zullen de komende jaren worden afgeschaft, hetgeen de verlieslijdende industrieën in deze sector zal helpen te expanderen.

Voor plotselinge ongewenste gevolgen van verdere prijs-liberalisering stelde Li een "prijzen-regulatie fonds' voor om middels ad-hoc subsidies mogelijke prijzen-onrust te voorkomen. Li kondigde aan dat, teneinde hun management en doelmatigheid te verhogen, kleine staatsbedrijven op openbare veilingen mogen worden gepacht of verkocht aan individuele ondernemers. Ondernemingen moeten binnen de perken van nieuwe wetgeving de volledige vrijheid krijgen hun personeel aan te trekken en te ontslaan. “De praktijk om werknemers te beschouwen als permanent behorend tot een sector of bedrijf moet geleidelijk worden opgegeven met het oog op rationele distributie van het arbeidsbestand”, aldus Li.

De premier richtte zich ook tot China's zeer snel groeiende klasse van nieuwe rijken, tevens belastingontduikers en kondigde nieuwe belastingen op inkomen en bankrente en op belastinginning aan “teneinde buitensporige inkomensongelijkheid tegen te gaan”. Het systeem van de grote, alomtegenwoorige staat zal ook worden aangepakt. Naarmate de staat zich terugtrekt uit de economie zal de centrale staatshiërarchie met 25 procent worden teruggebracht. Grofweg zal dit moeten leiden tot het ontslag van 30 miljoen ambtenaren.

Behalve de zeer felle aanval op Groot-Brittannië was het hoofdstuk over buitenlandse politiek opvallend gematigd. Niet langer waren er aanvallen op de Verenigde Staten en het Westen in het algemeen wegens vermeende complotten om het communisme omver te werpen. Li besteedde geen woord aan de omvangrijke Amerikaanse en Franse wapenleveranties aan Taiwan en sprak de hoop uit dat bestaande obstakels in de relaties met de VS kunnen worden verwijderd. Hij veroordeelde de tendens om mensenrechten te gebruiken als excuus om zich te mengen in China's binnenlandse aangelegenheden. Li zei dat de traditionele vriendschap met Noord-Korea is versterkt en dat tegelijkertijd de basis is gelegd voor all-round ontwikkeling van de relaties met Zuid-Korea. Hij zei niets over de uittreding van Noord-Korea uit het nucleair non-proliferatie verdrag, wellicht omdat het rapport het onderwerp van wekenlange consultaties is geweest en dit te laat kwam. Het twee uur durende rapport was vanmorgen in het Chinees (43 pagina's) en vijf buitenlandse talen (plm. 63 pagina's) beschikbaar. Zeer luid applaus kreeg Li's ondersteuning van het stadsbestuur van Peking voor zijn pogingen de Olympische Spelen in het jaar 2000 binnen te halen. Li noemde het onderwerp politieke hervormingen wel, maar zonder enige noemenswaardige details.