Australiërs afkerig van drastische aanpak problemen; Keating zorgt voor een grote verrassing

WELLINGTON, 15 MAART. In de privacy van het stemhokje hebben de Australiërs besloten dat zij te bang zijn voor de bittere medicijn die de Conservatieve oppositie had voorgeschreven. De meeste opiniepeilingen voorspelden vorige week nog een kleine overwinning voor de coalitie tussen de Liberalen en de Nationale Partij. Eenmaal in afzondering bleken de Australiërs toch meer vertrouwen te hebben in een voortzetting van het inmiddels tien jaar durende Labor-bewind, ondanks de record-werkloosheid van elf procent en de hardnekkige economische terugslag, waarvoor de regering in grote mate verantwoordelijk werd gesteld.

Intussen worden de politieke vermogens van Labors premier Paul Keating door de Australische pers als wonderbaarlijk beschreven. Zelfs hooggeplaatste Labor-politici hadden vorige week op vertrouwelijke basis laten weten weinig hoop op een zege te hebben. Keating moet zelf ook grote twijfels hebben gehad over de voortzetting van zijn verblijf in The Lodge, de ambtswoning van de regeringsleider in Canberra. De politieke staatsrechtsdeskundige zoals Keating door de Australische media bijna dagelijks werd aangeduid, bleek echter ook een strategisch briljante veldheer. Zijn campagne was zeer negatief en niet gespaard van opportunisme. Hoewel Keating in 1985 zelf had geopperd de BTW in te voeren, won hij de verkiezingen door de Australiërs te overtuigen dat deze door de oppositie gepropageerde belasting “een aanslag op de Australische manier van leven” was.

Keating wist de strijd bijna geheel op de BTW te concentreren, hoewel deze slechts een relatief klein onderdeel was van ”Fightback', het zeer volledig ogende economisch herstelprogramma van de coalitie. Fightback schreef verder deregulering voor van de arbeidsmarkt, grote bezuinigingen op de overheidsuitgaven en het aanpakken van de machtige vakbonden. Wanneer Keating in de campagne besloot de BTW even te laten rusten, bevatte Fightback tal van initiatieven, die de premier kon bestempelen als plannen die tegen het Australische solidariteitsbesef indruisten.

Achteraf bezien had oppositieleider John Hewson in het programma in veel, vagere bewoordingen moeten laten opschrijven “dat de coalitie na overleg met betrokkenen zou overwegen een deel van de directe belastingen door indirecte te vervangen”. In dat geval zou de BTW waarschijnlijk nooit inzet van de verkiezingen zijn geworden. Hewson, de voormalige hoogleraar economie wilde de kiezers echter duidelijkheid bieden. Fightback werd al twaalf maanden geleden gepresenteerd. Hewson geloofde ten onrechte dat de Australische kiezers, na een jaar zijn colleges te hebben aangehoord, de bedoeling van Fightback duidelijk zou zijn geworden en dat zij de BTW probleemloos zouden aanvaarden.

In zijn toespraak zaterdagnacht zei de zichtbaar geschokte Hewson dat hij trots was op de eerlijke manier waarop zijn coalitie de verkiezingsinzet had gepresenteerd. Hij betreurde dat de politiek van de angst de strijd had gedomineerd. Een dag later zei Hewson dat hij beschikbaar blijft voor de functie als politiek leider van de coalitie.

Het is echter waarschijnlijk dat veel partijgenoten nu zijn bloed willen zien. Voormalig leider John Howard, waarvoor Hewson eens als persoonlijk assistent werkte, verklaarde dat de verkiezingen een referendum over de BTW waren geworden en dat de regering het debat had gewonnen.

Of Howard direct refereerde aan Hewsons gestuntel in radioprogramma's, waarin de ex-hoogleraar de werking van de nieuwe belasting niet goed kon uitleggen, is niet duidelijk. Er is echter geen twijfel dat Howard wel weer trek heeft in een leidersbaan. Nu Hewson voor de oppositie een droomkans heeft gemist en de gefrustreerde coalitie voor de vijfde keer aan een oppositietermijn begint, lijkt het goed mogelijk dat Howard zijn vroegere medewerker van de troon zal stoten.

Intussen lijkt Paul Keatings politieke toekomst voor lange tijd verzekerd. De man die twee jaar geleden de ergernis van zijn toenmalige baas Bob Hawke over zich afriep door te verklaren dat Australië nooit een grote leider zoals Washington, Lincoln of Roosevelt had gehad, was in het afgelopen weekeinde verantwoordelijk voor de grootste electorale surprise in de moderne Australische geshiedenis. De houdbaarheidsdatum van Keating is daarmee voor onbepaalde tijd vooruit geschoven.

Britse zondagskranten berichtten gisteren dat de Australiërs tegen de monarchie hebben gestemd, omdat Keating van plan is een referendum uit te schrijven over het vraagstuk of zijn land een republiek moet worden, of dat de Britse monarch ook symbolish leider van Australië moet blijven. Hoewel anderhalf keer zoveel Australiërs volgens opinie-onderzoeken als hun staatshoofd de voorkeur geven aan een Australische president in plaats van een Engelse vorst, was deze vraag nooit de inzet van de verkiezingen. Paul Keating had waarschijnlijk voor zichzelf uitgemaakt dat de BTW deze keer een beter bod was.