Streekvervoer wil zorgen NS over OV-kaart oplossen; Bus kan student overnemen

Studenten reizen graag, veel en goedkoop. Maar de minister heeft te weinig geld en de spoorwegen hebben niet genoeg treinen. Toch moeten minister Ritzen (onderwijs) en de Nederlandse vervoerbedrijven het binnenkort eens worden over voortzetting van de OV-kaart voor studenten na augustus 1994. In de onderhandelingen wordt het ene alternatief na het andere ingediend.

ROTTERDAM, 13 MAART. Verenigd Streekvervoer Nederland (VSN) is de afgelopen week driftig aan het rekenen geslagen. President C.J. Nyqvist van de Raad van Bestuur heeft afgelopen week tijdens de onderhandelingen met het ministerie aangeboden om bij afhaken van de NS een nieuw landelijk snelbusnet op te zetten.

Het voorstel is een antwoord op de vraag wat er moet gebeuren als de Nederlandse Spoorwegen uiteindelijk zouden weigeren het contract met Onderwijs over de OV-jaarkaart te verlengen. Ondenkbaar is die weigering niet, omdat de NS hun beperkte treincapaciteit liever verkopen aan gewone treinreizigers die veel meer voor hun plaatsje betalen dan de studenten en nu voor een deel wegblijven omdat er geen plaats is. De NS offeren eenderde van hun capaciteit op aan de studenten, maar putten slechts eenvijfde van hun inkomsten uit de studentenkaart.

In totaal betaalt het ministerie in 1993 630 miljoen gulden aan de vervoerbedrijven: 378 miljoen aan de NS, 189 miljoen aan het streekvervoer en 63 miljoen aan de stadsvervoerbedrijven. Als de "Nyqvist-variant' zoals het ministerie het aanbod onmiddellijk heeft gedoopt wordt uitgevoerd, ontvangen de busbedrijven dus het drievoudige van het huidige bedrag.

Noch NS, noch het ministerie willen enig commentaar geven op de Nyqvist-variant. “Wij brengen niets naar buiten over de onderhandelingen.” Maar het bestaan van de Nyqvist-variant is wel gunstig voor de onderhandelingspositie van het ministerie. Want in feite zal er bij weigering van de NS om het OV-jaarkaartcontract voort te zetten een concurrent van de NS ontstaan.

Pag.16: Studenten-busnet niet aanlokkelijk voor NS

Juist door de flexibiliteit van het busvervoer kunnen - tegen voldoende betaling - ook niet-studenten van het nieuwe busnet gebruik maken. Dat is geen aanlokkelijk perspectief voor de NS. Een woordvoerder van NS beklemtoonde gisteravond dat het uitgangspunt van NS voortzetting van de huidige kaart is, “alleen de prijs is een probleem”.

“Wij vinden dat als de Spoorwegen wegvallen, de OV-kaart helemaal niet van de baan hoeft te zijn”, zegt VSN-woordvoerder C.G. Sleddering. “Het belangrijkste probleem van de NS is dat ze niet voldoende capaciteit hebben voor al die studenten, maar bij het streekvervoer speelt dat probleem veel minder. Wij zijn veel flexibeler. Wij kunnen bij pieken gemakkelijk een paar bussen extra laten rijden, die we dan eventueel huren bij touringcarbedrijven.”

Invoering van een geheel nieuw snelbusnet door het hele land is geen sinecure. Er moeten opstapplaatsen komen, zo veel mogelijk vrije busbanen, de lijnen en frequenties moeten aan de behoeften van de studenten voldoen. Maar, zo verzekert Sleddering, Nyqvist zou het aanbod niet hebben gedaan als het onmogelijk was. “Wij zijn leveranciers van vervoer, en als er vraag is proberen we te leveren” aldus Sleddering.

Een voordeel van een "studenten-busnet' voor de vervoerders is dat zo'n net nooit zo aantrekkelijk zal worden voor "niet-studie'-gebruik als het spoornet. Van het totaal aantal kilometers dat vorig jaar met de OV-kaart werd gereisd (7,5 miljard, inclusief de busreizen) werd meer dan de helft niet afgelegd tussen universiteit of school en de eigen woning: 4,1 miljard km. De studenten maken nu voor hun "sociaal-creatieve kilometers' vooral gebruik van de trein. Een speciaal busnet voor de OV-kaart hoeft met avonduren en niet-universitaire bestemmingen nauwelijks rekening te houden. Het ministerie is alleen verplicht te zorgen voor vervoer van en naar school. In 1990 werd de OV-jaarkaart ingevoerd als een goedkope en eenvoudige vervanging van de ingewikkelde reiskostenregeling.

Als de Nyqvist-variant het niet haalt in de onderhandelingen, die officieel voor 1 april moeten worden afgerond, zijn er nog mogelijkheden volop, al kleeft aan elke variant wel een stevig bezwaar. Belangrijkste uitgangspunt is dat de totale kosten van een variant in geen geval veel hoger mogen worden dan de 630 miljoen die Ritzen nu betaalt. Het ministerie van onderwijs staat voor omvangrijke nieuwe bezuinigingen en Ritzen zal die voor een belangrijk deel juist moeten halen uit de studiefinanciering. Grote bezuinigingen op lerarensalarissen en het basis- en voortgezet onderwijs zouden de precaire vrede die hij met die sectoren heeft bereikt, grondig verstoren en vernieuwingsoperaties in de kiem smoren.

De NS zelf heeft volgens een betrokkene inmiddels “wel 24 varianten” ingebracht. De NS ziet bijvoorbeeld veel in beperking van geldigheid: bijvoorbeeld alleen in de daluren, alleen op door-de-weekse dagen, of alleen in het weekend. De daluren-variant is echter niet aantrekkelijk voor het ministerie, omdat die verhindert dat de studenten op tijd voor de vroege college's op de universiteit of hogeschool arriveren. En eerdere pogingen van de NS om het onderwijs te winnen voor aanpassing van de roosters aan de piekuren in de trein zijn alle jammerlijk mislukt. De door-de-weekse variant zal waarschijnlijk nog te duur zijn.

Een ander voorstel van NS is invoering van een traject-kaart, die alleen geldig is op het kortste traject tussen school en woning. Dat zou het aantal "pretreizen' flink reduceren, maar voor Ritzen is een ernstig nadeel dat zo'n kaart een duur en bureaucatisch uitvoeringsapparaat met zich meebrengt. Nu is er sprake van een en dezelfde kaart voor alle 590.000 studenten. Verspreiding van een per student verschillende kaart, die ook nog eens gewijzigd moet worden bij verhuizing, zal een veelvoud kosten van de huidige uitvoeringskosten (12 miljoen) en ook veel meer fouten en wachttijden opleveren.

Ritzen zelf ziet wel iets in een vrijwillige kaart: alleen de studenten die er een willen, krijgen de kaart. Maar dit is volgens de NS ondoenlijk. Bij vrijwilligheid vallen vrijwel alle voordelen van een collectief contract weg, zoals een verzekerde afname en het feit dat ook mensen meebetalen die geen gebruik maken van de kaart. Afgelopen donderdag zei de accountmanager studentenkaart van de NS, M. van Heumen, dat bij vrijwilligheid de prijs zou oplopen tot ongeveer 4.500 gulden, hetzelfde bedrag dat particulieren nu voor een OV-kaart betalen. Nu betalen studenten ongeveer 840 gulden per jaar voor de kaart.

Hoewel de studentenvakbond LSVb bij de invoering fel tegen de kaart protesteerde wil ze haar nu behouden, maar dan beter. LSVb-voorzitter S. van Geest stelde afgelopen donderdag tijdens een Groen-Links-discussiebijeenkomst over de kaart drie eisen: de OV-kaart moet vrijwillig en goedkoper worden èn er moeten ook meer plaatsen komen in de trein. De aanwezige vertegenwoordigers van de NS en de politieke partijen konden slechts glimlachen over deze utopische eisen.

De PvdA kwam tijdens dezelfde bijeenkomst met een plan voor de lange termijn. Het Kamerlid T. Netelenbos wil een chip- of magneetkaart die recht geeft op een beperkt aantal kilometers, zoals die ook voor de metro van New York bestaat. Maar dit idee kan om technische redenen pas in 1998 worden uitgevoerd. De Spoorwegen zijn onlangs al wel begonnen met experimenten met zo'n systeem, dat ook voor andere vervoerkaarten zou kunnen gelden. Belangrijkste probleem bij invoering is dat er een veel scherpere controle bij de in- en uitgangen van de stations nodig is.

Netelenbos wil dat ter overbrugging van de periode tot 1998 de NS en het ministerie “als goede huisvaders en huismoeders” blijven zorgen voor de studenten die aan hun zorg zijn toevertrouwd, en dus de oude kaart eenvoudigweg tegen dezelfde prijs verlengen. De kans dat de NS dat zullen doen is echter zeer klein. De belangrijkste eis die de NS stelt aan de kaart is namelijk: “Hij moet rendabel zijn.”