Liefdevolle Roemeense expositie; Boeken gedenken verbrande boeken

Tentoonstelling: cARTe. Hedendaagse Roemeense kunst. De Zonnehof, Zonnehof 8, Amersfoort. T/m 21 maart. Di t/m za 10-17u., zo 13-17u. Publikatie ƒ 5.

De Centrale Universiteitsbibliotheek van Boekarest, tehuis van tweeënhalf miljoen boeken, werd in december 1989 door leden van dictator Ceausescu's geheime politie, de Securitate, in brand gestoken. De bibliotheek brandde volledig uit. Oude manuscripten, waardevolle eerste drukken en middeleeuwse incunabelen, vrijwel de hele collectie werd vernietigd. Om de verbranding van de bibliotheek te gedenken organiseerde een aantal Roemeense kunstenaars een tentoonstelling. Deze was voor het eerst in Roemenië te zien in november 1990; nu doet ze, in iets gewijzigde vorm, de Zonnehof in Amersfoort aan.

De tentoonstelling is een hommage aan het boek, gebracht door 36 kunstenaars. De meeste van hen hebben zich op de vormgeving geconcentreerd; hun boeken kun je niet lezen. Er zijn ronde boeken en boeken van beton, een boek kan dienen als de romp van het beeld van een mens, en als men allemaal repen papier uit kranten of boeken knipt en die in een glazen pot doet krijgt men een potboek. Deze vormuitstapjes hebben vaak iets bedaagds. Sommige Roemenen zoeken het in de pathetiek: grote boeken vol zwartgeblakerde bladzijden in een gigantische houten kast.

Het mooist zijn de werken die niet speciaal voor deze tentoonstelling zijn gemaakt, maar hier toch op hun plaats zijn omdat ze min of meer de vorm van een boek hebben. Het boekje De charme van 19 kleine ronde voorwerpen uit 1986 is werkelijk charmant. Bogdan Boçanet vulde het met een klokje, een steen, een fotolens en, inderdaad, zestien andere kleine ronde voorwerpen. Zijn De zeeën en andere oceanen is alleen aan de buitenkant een boek. Tegen de binnenkant van de kaft plakte hij glazen buisjes waarin water en zand van acht verschillende kusten is verzameld. Het zand van Carmel in Californië is lichtgrijs met zwarte spikkeltjes, dat van Karatsu in Japan zwart met lichtgrijze spikkeltjes. De kleur van het water verschilt minder.

Een aantal Roemenen maakte niet een boek, maar een kleine installatie. Het materiaal dat ze gebruiken is vaak wat miezerig en kwetsbaar. Het kan zijn dat de kunstenaars dit expres hebben gedaan, maar misschien was er in Roemenië voor hun doel weinig anders voorhanden dan een soort bruinig dun plastic en dun kreukelig wit papier. Het geeft aan de tentoonstelling in ieder geval een Oosteuropese sfeer.

Soms verbergen de installaties kleine schatten. Wie een rood album op de kist van Stefan Calta openslaat komt duistere tekeningen tegen van een zeemeermin die verliefd een vis aanstaart en een egel bij wie een kroontje op de rug groeit.

cARTe (Roemeens voor boek) is een liefdevolle tentoonstelling, die onverwacht eindigt: met een foto van het verbranden van door dictator Ceausescu geschreven boeken in de straten van Boekarest, in dezelfde tijd dat de bibliotheek brandde. "Een andere vorm van bibliocide', schreven de organisatoren van de expositie erbij.