Diamantkartel De Beers gebukt onder geruchten en illegale handel; Diamantwereld voorzichtig op weg naar herstel na jaar vol tegenslagen

AMSTERDAM/ANTWERPEN, 13 MAART. Na een moeizaam jaar lijkt de recessie op de diamantmarkt op haar retour. Toenemende verkoop in de Verenigde Staten en een lichte prijsstijging wijzen erop dat de vraag naar diamant aantrekt.

De diamanthandel heeft een moeilijke periode achter de rug. Het Zuidafrikaanse concern De Beers, dat 80 procent van de wereldhandel in handen heeft, publiceerde deze week sombere cijfers over 1992. De winst daalde met 35 procent tot 491 miljoen dollar, de omzet ging 13 procent achteruit tot 3,4 miljard dollar, het laagste niveau sinds vijf jaar. Het dividend werd met 29 procent gekort, de derde daling ervan in de ruim 100-jarige geschiedenis van het bedrijf. De financiële markten haalden niettemin opgelucht adem. De meeste analisten hadden een teruggang van 30 tot 40 procent voorspeld nadat De Beers medio vorig jaar had gewaarschuwd voor een “aanzienlijke daling” van het dividend. Op de beurs in Johannesburg herstelde het aandeel De Beers zich bijna 4 procent.

De diamanthandel in Antwerpen - met 56 procent van de mondiale handel het grootste diamantcentrum ter wereld - maakte een jaar van "stabilisatie' door, zo schreef de Hoge Raad voor Diamant deze week in haar jaarrapport. Zowel import als export namen ten gevolge van de recessie met bijna 5 procent af.

De diamantwereld kreeg vorig jaar enkele forse tegenslagen te verwerken. Allereerst door de enorme stroom "illegale' diamanten uit Angola. Aangemoedigd door de wapenstilstand tussen Unita en de regering, de extreme droogte èn de bepaling van de regering dat de bevolking voortaan vrijelijk ruwe diamant mag bezitten, begaven naar schatting 50.000 Angolezen en bewoners van naburige landen zich naar de diamantvelden op zoek naar het geluk. Gevolg: een enorme toevloed van ruwe diamant op de markt, die de wereldproduktie in één klap 10 procent omhoog stuwde. Er bestaan ernstige verdenkingen dat Unita, dat belangrijke diamantgebieden onder controle heeft, de inkomsten uit de diamantverkoop gebruikt voor wapenaankoop.

Volgens president-directeur Julian Ogilvie Thompson van De Beers lag de waarde van de illegale Angolese produktie op 500 tot 600 miljoen dollar. Om zijn sterke positie (en daarmee zijn marktregulerende taak) te handhaven, zag De Beers zich genoodzaakt tweederde van de diamanten uit Angola op te kopen. Dat betekende een flinke tegenvaller voor de verdiensten. “In een normaal jaar had de diamanthandel deze klap wel kunnen opvangen”, meent E.L. Blik, diamantair en voorzitter van de Amsterdamse diamantbeurs. “Maar bij een dalende omzet op de wereldmarkt was het een grote slag.” De oplaaiende burgeroorlog en de regentijd hebben inmiddels een einde gemaakt aan de illegale diamantwinning in Angola.

Een andere tegenvaller voor de diamanthandel was de dalende verkoop (5 procent) van geslepen diamant in Japan. Japan is, qua waarde, de belangrijkste afnemer van juwelen; in volume zijn de VS de belangrijkste afnemers. Samen zijn Japan en de VS goed voor 60 procent van de wereldhandel in zogenoemde diamantjuwelen (bedoeld als sieraad en niet voor industrieel gebruik). Ook in een aantal Europese landen, zoals Groot-Brittannië en Italië, daalde de vraag onder invloed van de economische malaise.

In het algemeen heeft de wereldwijde economische recessie echter weinig invloed op de diamanthandel. In Europa bleef de afzet van diamantjuwelen vorig jaar nagenoeg gelijk, in de VS steeg zij met 4 procent. “Mijn enige verklaring is dat de consument zich weinig aantrekt van een recessie”, zegt Blik. “Begin jaren '80 zagen we hetzelfde: stijgende diamantverkoop tijdens een recessie. Een mogelijke verklaring is dat de consument diamant beschouwt als een beleggingsobject.”

Ook geruchten als zou Rusland overwegen zijn diamantproduktie tegen dumpprijzen op de vrije markt - buiten de Central Selling Organisation (CSO), de verkooptak van De Beers, om - te brengen, waren vorig jaar niet bepaald bevorderend voor de handel. De markt nam een afwachtende houding aan in de hoop op lagere prijzen en de omzet daalde. De Russische diamantproduktie kampt overigens met grote problemen door gebrek aan middelen. De produktie daalde vorig jaar met 25 procent en de verwachting is dat zij dit jaar nog eens 15 procent naar beneden gaat.

Tot nu toe is de vrees voor Russische diamantdumping ongegrond gebleken. Rusland houdt zich strikt aan het contract dat in 1990 met De Beers werd gesloten voor de levering van ruwe diamant, zegt R. van Eeghen, woordvoerder van het concern. Volgens dat contract neemt De Beers 95 procent van de ruwe-diamantproduktie (ter waarde van 1 miljard dollar per jaar) af. De overige vijf procent mag op de vrije markt worden verhandeld. Ook de Russische diamantvoorraad die dateert van vóór 1990 en dus buiten het contract valt, is nog niet op de markt verschenen. Blik: “De Russen kijken wel uit om hun produkten te dumpen, ze zouden zichzelf in hun vingers snijden. De marktprijs zou dan enorm dalen.”

Er bestaat overigens een kans dat de Russische voorraden die niet onder het contract met De Beers vallen binnen afzienbare tijd toch op de vrije markt verschijnen. Het gaat om geslepen diamant waarop nu nog 20 procent exportaccijns wordt geheven. De recentelijk opgerichte Russische Diamantraad bepleit opheffing van de accijns. De export die dan vanuit Rusland op gang komt, kan zijn weerslag hebben op de marktprijs, meent Van Eeghen.

Het belangrijkste bewijs voor de recessie in de diamanthandel kwam vorig jaar zomer van De Beers zelf. Het concern kondigde aan dat het voorlopig 25 procent minder diamanten zou afnemen van de producenten, omdat de eigen voorraad onder invloed van de diamantstroom uit Angola en de afnemende vraag de pan uitrees. De Beers betrekt 50 procent van de diamantproduktie uit eigen mijnen, in Zuid-Afrika en Namibië, en via een joint venture met Botswana. Op grond van contracten met Angola, Australië, Rusland, Tanzania en Zaïre koopt de onderneming nog eens 30 procent van de diamantproduktie. Het recht tot tijdelijke afnamebeperking is opgenomen in de contracten. De producenten konden kiezen: of de produktie terugschroeven tot 75 procent of 100 procent blijven produceren en zelf 25 procent in voorraad houden. De Beers is contractueel wel verplicht om in betere tijden alsnog deze voorraden op te kopen.

Hoe lang dit quota-systeem gehandhaafd blijft, kan woordvoerder Van Eeghen niet zeggen. “Dat hangt af van de vraag. Maar u begrijpt dat de dalende produktie in Rusland voor ons momenteel niet zo'n probleem is.”

De aankondiging van het dalend dividend veroorzaakte samen met de quotamaatregel veel commotie in de financiële wereld. De koers van het aandeel De Beers kelderde, om pas weer te klimmen na de prijsstijging van half februari.

Inmiddels zijn de eerste tekenen van herstel zichtbaar op de diamantmarkt. De eerste twee "zichten' van De Beers - een soort diamantveilingen die tienmaal per jaar worden georganiseerd - hebben naar schatting bijna tweemaal zoveel opgeleverd als de eerste twee zichten van vorig jaar. De onlangs ingevoerde inwisselbaarheid van de Indiase rupia speelde daarbij een belangrijke rol; India is een groot afnemer van ruwe diamant. Bovendien trekt de vraag in de VS sinds het laatste kwartaal van 1992 aan.

Ook de prijsstijging met 1,5 procent die De Beers vorige maand aankondigde, de eerste sinds drie jaar, zou erop duiden dat de vraag aantrekt. In sommige categorieën dreigt zelfs een tekort, volgens Alex Barbour, vice-voorzitter van de CSO. Sommige analisten menen echter dat De Beers expres tekorten creëert door voorraden achter te houden om zo de prijs en de omzet te kunnen verhogen.

De aandacht van de diamantmarkt zal zich de komende jaren speciaal richten op Zuidoost-Azië. Voorzitter Blik van de Diamantbeurs: “Als de economie in Japan aantrekt, voorzie ik daar een enorme inhaalmanoeuvre.” Wat nieuwe markten betreft, denkt hij op de langere termijn vooral aan China. De Hoge Raad voor de Diamant in Antwerpen sloot onlangs een samenwerkingsovereenkomst met het ministerie van industrie in Peking voor de ontwikkeling van de Chinese diamantbranche. Op dit moment is onder meer Hongkong een goede klant. De export vanuit Antwerpen naar Hongkong steeg vorig jaar met bijna 50 procent. Die naar Thailand daarentegen daalde met de helft door de invoering van BTW en de politieke onrust in het land.

De verwachting is dat het herstel op de diamantmarkt zich zal voortzetten, al kan het volgens analisten wel tot 1998 duren voor vraag en aanbod weer in evenwicht zijn. Woordvoerder Van Eeghen van De Beers houdt een slag om de arm: “Veel zal afhangen van de conjuctuur. Op dit moment zijn de berichten nogal tegenstrijdig. We zijn dus voorzichtig met voorspellingen.”