Commercialisering oorzaak ontslag trainers

ROTTERDAM, 13 MAART. Het Nederlandse betaald voetbal loopt steeds meer in de pas met het bedrijfsleven. Vandaar dat Pim Verbeek niet door een ouderwetse voorzitter, maar door de Groningse Raad van Commissarissen op straat werd gezet. Vorige week volgde het ontslag van Adri Koster, de negende trainer die tussentijds mag vertrekken. Hij wenste niet onder een technisch directeur te werken: exit Koster.

Club en trainer gaan doorgaans "in goede harmonie' uit elkaar. De club krabbelt soms weer overeind. De trainer staat op straat, met een klein beetje zakgeld: de afvloeiingsregeling of schadevergoeding. Bij Eindhoven moet de arbitragecommissie van de KNVB er aan te pas komen om de impasse te doorbreken. De clubleiding en de ontslagen trainer Piet Buter hebben geen bevredigend compromis kunnen sluitern.

Vriend en vijand zijn het erover eens dat de commercialisering van het betaald voetbal de belangrijkste oorzaak is van het toenemende aantal ontslagen. Sportpsycholoog Peter Blitz: “De clubs spiegelen zich aan het bedrijfsleven. Troubleshooters binnenhalen zoals Philips deed met Timmer. Ook de taakverdeling bij een club is afgekeken van grote bedrijven. Een Raad van Commissarissen, een technisch directeur, een financieel directeur, een manager, enz. Vroeger had je een voorzitter en dan kwam de trainer. Die zit nu dus een paar treetjes lager en is nóg kwetsbaarder geworden. En vergeet de sponsors niet. Die zijn heel machtig.”

Blitz noemt als voorbeeld van de geldschieter van FC Utrecht, de club waarbij hij een paar jaar geleden in dienst was. “Daar werd Van Hanegem aangetrokken en betaald door de sponsor. Alleen omdat die meer publiciteit wilde. En Nol de Ruiter kreeg toen voor de Kerst te horen dat hij aan het eind van het seizoen mocht vertrekken. Utrecht stond er op dat moment prima voor en zou zich ook plaatsen voor Europees voetbal.”

Een ander gevaar voor de trainer schuilt in de zogenoemde "vijfde colonne'. Bij NAC zijn deze outsiders gevreesd. Veel trainers gingen door de zijdeur af in Breda, maar Ronald Spelbos kan voorlopig niet meer stuk. Hij volgde tijdens de jaarwisseling de zieke Piet de Visser op. NAC is momenteel lijstaanvoerder van de eerste divisie en sleepte de derde periodetitel in de wacht.

Blitz noemt de vijfde colonne "satellietvorming'. “Niet iedereen heeft verstand van elektronika, wel van voetbal. Jan en Alleman doet zijn zegje. Of oefent op slinkse wijze macht uit. Ik heb dikwijls een onbekende persoon zomaar een paar flappen in het borstzakje van een speler zien stoppen.”

Blitz sprak eerder zijn vrees uit over de nabije toekomst van Nol de Ruiter, die bij ADO Den Haag enige weken tegenslagen moest incasseren. De Ruiter weet zich op de vingers gekeken door de zogenoemde "klankbordgroep'. Prominente ADO-adepten als Aad de Mos, Theo van der Burch en Tscheu la Ling evalueren de prestaties van de club. En de sponsor van ADO Den Haag verlangt promotie naar de eredivisie. De Ruiter is gewaarschuwd. Na de 2-1 overwinning op De Graafschap kan hij opgelucht ademhalen, maar voor hoe lang? De Haagse supporters zijn ook een geduchte belangengroep.

Volgens de oprichter van de belangenorganisatie Coaches Betaald Voetbal (CBV) Jan Reker zijn er ieder seizoen een paar trainers de sigaar. “Als je 18 wereldtrainers met een miljoenen-salaris hebt, dan nog moeten er drie degraderen. Elk jaar zijn er clubs in moeilijkheden. Ontstaat er paniek in de tent. Nederland telt 150 trainers met een A-licentie. Tientallen gediplomeerden hunkeren naar een baan in het betaalde voetbal. Een club in nood hoeft geen rare sprongen te maken. De opvolgers staan in de rij.”

De CBV maakt zich sterk voor een nette afhandeling van zaken. Reker: “Gelukkig ken ik weinig voorbeelden waar de een al op de stoep staat, terwijl de ander nog niet eens is uitgezwaaid. Nee, ook Looyen bij FC Groningen en Stevens bij Roda hebben keurig gehandeld.”

De technisch-directeur van Willem II hekelt de geringe salarissen van de Nederlandse trainers. “Het merendeel verdient minder dan een ton. In Duitsland krijgen ze het vijfvoudige. Dan kun je wat lijden als je op straat staat. Vind je het gek dat een werkloze trainer te kennen geeft dat hij beschikbaar is?”

Reker doelt op geruchten dat Theo Vonk (ontslagen bij Burgos) en Leo van Veen (die vertrekt bij RKC) in Tilburg klaarstaan om zijn taak over te nemen. “Waar ik ben is strijd. Maar ik heb met Willem II afgesproken dat we eind maart over contractverlenging gaan praten. Tot die tijd mag iedereen zijn ambities laten gelden. Als ik eenmaal getekend heb, moeten ze uit de buurt blijven.”

Een trainerswissel kan het zo vurig gewenste schokeffect teweegbrengen. VVV veroverde onder Frans Körver, die inmiddels alle Limburgse clubs onder zijn hoede heeft gehad, de tweede periodetitel. De Venlonaren zijn volop in de race voor rechtstreekse promotie, na een matige competitiestart. Henk Rayer ging een trainersruil aan met Körver, maar hij kon het zwalkende Helmond Sport niet in goede banen leiden. Inmiddels is Rayer ook in Brabant op non-actief gesteld. De vraag blijft hoe VVV en Helmond Sport zonder de wisseling van de wacht zouden hebben gepresteerd.

Is een valse start een brevet van onvermogen of alleen maar een ongelukkig begin? Blessures en schorsingen leiden al gauw tot puntverlies. De trainer is afhankelijk van de grillen van zijn spelers. Voor de ene regenjas lopen ze harder dan voor de ander. Zo kreeg Fritz Korbach geen greep op de eigenwijze spelersgroep van Heerenveen. Hij leefde in onmin met Mister Heerenveen: Maarten de Jong. Maar bij Volendam is Korbach al dertioen wedstrijden ongeslagen. Heerenveen speelt op zijn beurt ouderwets op de aanval onder leiding van jeugdtrainer Foppe de Haan. De club liep op het nippertje de derde periodetitel mis, maar heeft door een overwinning op PSV en een gunstige loting (FC Den Bosch) voor de KNVB-beker zowaar kans op Europees voetbal.

De verstoorde relatie tussen de trainer en de technisch-directeur is vaak een struikelblok. De TD is dikwijls een voormalig trainer, die zich graag bemoeit met de opstelling of de tactiek. En hij is de baas. Adri Koster stond bij Willem II op het veld, terwijl Piet de Visser (met een contract voor het leven) de echte lijnen uitstippelde. De aangekondigde komst van Huub Stevens bij Roda JC was voor de jonge, gewaarschuwde Zeeuw een motie van wantrouwen een reden om op te stappen.

In goede harmonie, volgens algemeen directeur Servé Kuyer van Roda JC. “Wij hadden een jonge selectie en een jonge onervaren trainer. Huub is misschien niet veel ouder maar straalt meer gezag uit. De een is op zijn 25ste al een keiharde, de ander doet er 20 jaar langer over.”

Kuyer beweert dat de stand op de ranglijst niet bepalend is voor de komst van Stevens. “Doelstelling was lijfsbehoud in de eredivisie. Dat gaat ons ook lukken. Nee, wij zoeken iemand die past bij de ambities van de club op langere termijn. Een nieuw stadion. Een talentvolle groep klaarstomen voor Europees voetbal.”

Roda JC kiest bewust een streekgenoot als de redder. Maar bij Groningen moet de Gelderlander Leen Looyen het tij keren. Niet zo lang geleden was een buitenlandse trainer in trek bij clubbestuurders. Feyenoord heeft na Ernst Happel veel vreemdelingen versleten, maar heeft pas weer succes nu de ras-Feyenoorders Jansen en Van Hanegem in de Kuip de technische leiding in handen hebben. Ze verschillen in rang, maar delen hun voetbalvisie.