Schrijversblok 5

Een schrijversblok hebben is iets anders dan niet kunnen schrijven. Grof gezegd zijn er vier mogelijkheden: 1. een schrijversblok bij iemand die het niet kan; dat is een zegen. 2. een schrijversblok bij iemand die het wel kan; dat is spijtig. 3. geen schrijversblok bij iemand die het wel kan; dat is een groter zegen. 4. geen schrijversblok bij iemand die het niet kan; dat is de grootste straf.

We dwalen even af van het onderwerp, maar aan bepaalde brieven die ik de afgelopen weken heb gekregen merk ik dat er verwarring dreigt. Kan iedereen leren schrijven? Nee. De mensen zijn wel gelijk maar niet in dezelfde mate met alle talenten bedeeld. Op de dansvloer zie je dat het geraamte van sommigen uit slecht aan elkaar getimmerde latten en planken lijkt te bestaan terwijl anderen bewegen alsof ze de muziek zelf zijn. Daar is niets aan te doen; een roestige schroef verandert nooit in een geoliede kogellager. Wie slecht schrijft kan wel het wel beter leren door het meer te doen maar goed wordt het nooit; en wie goed schrijft kan wel tot geringer prestaties komen door het minder te doen maar het slechtste dat laatstgenoemde schrijft is beter dan het beste van eerstgenoemde. Uit mijn hoofd citeer ik E. du Perron. Iemand had beweerd dat 'een klein talent hard moet werken.' Du Perron verdedigde daartegen de stelling dat een klein talent beter zijn mond kan houden. 't Is onrechtvaardig tegen de honderden die passabele zinnen en boeken schrijven, en als Du Perron gelijk had gekregen zouden we nu geen Boekenweek hebben, maar er zit iets in.

Hieruit volgt dat iemand die niet kan schrijven wel een boek kan maken, want een boek maken kan worden geleerd. Personages worden verzonnen, hun levensdoel bepaald, ze zijn het niet eens, laten elkaar dit weten, daaruit ontstaan de intriges die zich afspelen tegen de inmiddels opgezette coulissen. Is de intrige te mager, maak dan de coulissen hoger en langer. Dreigt de held van uw voorkeur onverwacht het onderspit te delven, laat hulp aanrukken. Heerst er schaarste aan bepalende gedachten, kijk eens even in Heideggers Sein und Zeit. Tot het oplossen van al die vraagstukken bestaan handleidingen.

Het boek van Brenda Ueland, If you want to write, dat ik de vorige keer noemde, hoort niet tot dit genre. Het is meer bedoeld om degenen die aanvechtingen tot schrijven voelen, deze de vrije loop te laten; het is "drempelverlagend'; het is geschreven in de overtuiging dat in ieder mens een kunstenaar schuilt. Ik wil dat niet tegenspreken, noch een poging doen het te bevestigen, maar als het waar zou zijn dan weet ik zeker dat die kunstenaar niet altijd een schrijver of een dichter is.

Voor het maken van boeken door mensen die hun reserves tegen het schrijven hebben overwonnen zijn andere handleidingen en vaktijdschriften. Daarin worden de makers op de hoogte houden van de nieuwste trucs en van wat de markt vraagt. Er zijn nu ook computerprogramma's waaruit men in een betrekkelijke oogwenk een roman kan toveren. Ik noem Plots Unlimited en Collaborator, the screen writing partner that won't let you down. Ieder met een Toshiba schrijft z'n eigen opera; met m'n nieuwe laptop-Mac word ik ook een Youp van 't Hek. Deze krant zal u nog nader van de nieuwste mogelijkheden op de hoogte brengen.

Een boek dat het midden houdt tussen de mentale opbouw tot schrijver (zoals dat van Brenda Ueland) en een handleiding is dat van Rita Mae Brown, Starting from Scratch waaruit de aanstaande auteur het belangrijke zelfvertrouwen kan putten zowel als veel goede raad opsteken. Wilt u een boek over een moord schrijven? Laat dan het moordinstinct in u ontwaken. Bent u niet diep in uw ziel of hart biseksueel? Dan kunt u er beter vandaag dan morgen mee ophouden. Wordt u snel moe? Dat wijst er dan op dat u te weinig glucose en protene hebt gegeten. Brown is van mening dat degene die niet het volledig werk van Shakespeare heeft gelezen, niet eens aan het schrijven moet beginnen.

Dit alles mag het weten waard zijn, het brengt ons niet nader tot de oplossing van het schrijversblok, een psychisch probleem dat oneindig veel ingewikkelder is dan de moeilijkheden die iedere vakman in het timmeren, lassen of schrijven op zijn weg vindt. Ik sluit niet uit dat een schrijver baat kan hebben bij een handleiding van het soort dat ik hierboven heb genoemd, en ik geloof ook dat zo'n handleiding op misleiding uitdraait in handen van degene die niet kan schrijven. Maar daarmee is de lijder aan het schrijversblok niet geholpen. Hij blijft de hongerende aan een feestmaal, zich afvragend waarom hij de dampende schotels niet kan bereiken.

Hierover een volgende keer.