opinie

Schaf de leeslijst af, opdat we weer gaan lezen!

Harry Mulisch of Herman Koch is niet voor iedere tiener weggelegd, stelt . Geef jongeren de keuzevrijheid in het lezen van boeken.

Regel nummer één voor pubers: verplicht ze niet al te veel. Iets met hormonen, denk ik, maar als iets móet, staat het ze niet aan. Dat is evident. Dit geldt ook voor de leeslijst. Het animo voor lezen onder jongeren tussen de 12 en de 18 is al niet zo groot. In 2006 las 65 procent van de jongeren thuis nog een boek, nu is dat een minderheid van 40 procent, volgens het Sociaal Cultureel Planbureau.

Ik durf hier niet te stellen dat er een causaal verband is tussen deze cijfers en de verplichte leeslijst, maar het is wel degelijk beargumenteerbaar. Voor het ontwikkelen van een eigen smaak is het belangrijk dat kinderen en tieners keuzevrijheid hebben bij het lezen. Aanzetten tot lezen is één ding, maar met de leeslijst wordt de leerling een hoek ingedrukt. Een verplichting tot het lezen van boeken die hem of haar niet aanstaan zorgt veelvuldig voor een vernietiging van de leesmotivatie.

En dat is desastreus. Lezen is gezond, goed voor je ontwikkeling en kennis, maar dan moet het wel vrijwillig zijn. Ieder kind houdt van goede verhalen en er zijn voor iedereen geschikte boeken, maar dat is niet voor iedereen Mulisch of Koch. Ik zou, als ik leraar Nederlands zou zijn, toch echt liever hebben dat leerlingen massaal De Grijze Jager lezen dan dat ze één keer Max Havelaar lezen, er niets van snappen en er een negatief gevoel van lezen aan overhouden. Het is 100 keer beter dat er überhaupt gelezen wordt, dan dat het verplicht wordt gesteld en daarna niet gebeurt.

Lees ook: Wat een armoe als docent Nederlands Vondel niet kent

Wat er in ieder geval níet zou moeten gebeuren, is het verplicht stellen van boeken die in dezelfde categorie vallen. Want hoewel de boeken op de leeslijst van divergente onderwerpen zijn, zijn die bijna allemaal van hetzelfde genre (roman), van Nederlandse bodem, en best wel vaak langdradig of lastig te volgen voor jongeren. In plaats van die boeken verplicht te stellen, is het beter om jongeren de keuzevrijheid binnen kaders te geven om te lezen wat zij fijn vinden.

Lezen is al onderhevig aan concurrentie van sociale media, en met de leeslijst schiet het onderwijs zichzelf in de voet

Een advies aan het ministerie van Onderwijs, maar ook aan scholen en leraren zelf, zou zijn: verbreed het kader voor jongeren. Zet aan tot lezen, maar geef ze de keuzevrijheid om te lezen wat ze willen. Het hoeft niet uit Nederland te komen, en het hoeft geen roman te zijn, zolang er maar gelezen wordt. Geef bijvoorbeeld kleine opdrachtjes, zoals het geven van een korte uitleg over hun boek en waarom zij dat ene boek zo leuk vinden, en beloon leerlingen die dat goed doen met een mooi cijfer. Op deze manier is het mogelijk om jongeren aan te zetten tot lezen zonder de leesmotivatie te vernietigen. Op het moment dat jongeren aan het lezen gaan komt die literatuur later vanzelf wel.

Lees ook: ‘Welke zestienjarige heeft er nou plezier aan de verplichte leeslijst?’

De leeslijst is funest voor de motivatie van jongeren om vrijwillig te lezen, en geeft een negatief imago aan lezen. Lezen is al onderhevig aan stevige concurrentie van smartphones en sociale media, en met de leeslijst schiet het onderwijs zichzelf in de voet. Het is zaak om ervoor te zorgen dat jongeren uit zichzelf gaan lezen wat ze leuk vinden, zodat zij kunnen groeien in hun ontwikkeling, motivatie en kennis. Het kán, dat weet ik zeker, maar dan zonder leeslijst. Schaf de leeslijst af, opdat we weer gaan lezen!