Australië: nek-aan-nek race bij verkiezingen van morgen

Morgen worden in Australië parlementsverkiezingen gehouden. Down Under is de Laborpartij precies tien jaar onafgebroken aan de macht. Hoewel er grote onvrede bestaat onder de bevolking over de huidige economische malaise, geven opiniepeilingen een nek-aan-nek race te zien tussen Labor en de conservatieve oppositie.

CANBERRA, 12 MAART. Australië vierde afgelopen week een ”jubileum': het was de tiende verjaardag van de verkiezingsoverwinning van Bob Hawke, waarmee een decennium van onafgebroken Labor-bestuur begon. Het tweede lustrum was pijnlijk voor de huidige Laborleider Paul Keating, die onder Hawke als minister van financiën en sinds eind 1991 als premier een economische hoofdrol speelde in tien jaar Labor.

Keating is dus ook als eerste verantwoordelijk voor de grote economische problemen van zijn land. “Wat hebben we na tien jaar Labor? Een recessie en meer dan een miljoen werklozen. Het enige goede is, dat het bewind bijna ten einde is”, bulderde de Liberale leider John Hewson onlangs op het stadhuisbordes in Adelaide.

Opiniepeilingen konden Hewsons voorspelling vandaag niet bevestigen. Zijn conservatieve coalitie van Liberalen en de Nationale Partij zou volgens de laatste metingen 50,5 procent van de stemmen krijgen en Labor 49,5. Het verschil is te klein om voor statistisch onbetrouwbaar door te gaan. Bovendien kent Australië een districtenstelsel en onvoorspelbare plaatselijke sentimenten kunnen, onafhankelijk van de nationale politiek, de doorslag geven.

De afgelopen maanden lag Keating in de peilingen ver achter bij de oppositie, maar de premier heeft een goede campagne gevoerd. Een aggressieve Keating kwam zondag in een tv-debat met Hewson duidelijk als overwinnaar uit de bus. De oppositieleider leek daarin doodmoe te zijn en miste kansen voor open doel om de minister-president het initiatief te ontnemen.

De 46-jarige Hewson is een politieke nieuwkomer, met slechts zes jaar ervaring in het parlement. Hewson wist door middel van hard werken en studie in Australië en de Verenigde Staten naam te maken als topbankier en hoogleraar economie aan de universiteit van Nieuw-Zuid Wales in Sydney.

Volgens Christine Wallace, een parlementaire journalist en auteur van een biografie over Hewson, is de Liberale voorman de meest degelijke leider die de conservatieven in jaren hebben gehad: “Hij is een economische fundamentalist, die met bijna religieus fanatisme op zoek is naar daadwerkelijke structurele oplossingen van de Australische economische problemen. Zijn politieke instinct is echter maar matig ontwikkeld. Onmiddellijk nadat hij tot partijleider was gekozen, hield hij een rede waarin het doordachte buitenlandse beleid van Labor op kleine details fel werd aangevallen, terwijl er eigenlijk geen verschil in de opstelling van beide partijen bestond.”

Hewsons tegenstander Keating (50) daarentegen was op zijn vijftiende al lid van Labor en op zijn 25ste parlementslid. Eind 1991 daagde hij de toenmalige premier Hawke voor de tweede keer binnen een jaar uit. Keating slaagde, omdat de kansen van de uitgebluste Hawke om de verkiezingen voor de vijfde achtereenvolgende keer winnend af te sluiten door de Laborparlementsleden te klein werden geacht.

Met een werkloosheid van meer dan elf procent lijkt Labor het niet te verdienen om weer een zege te boeken. In Fightback, het economische herstelplan van de conseravatieve coalitie, staat een belastinghervorming centraal. Verder schrijft het ook een vergaande liberalisering van de arbeidsverhoudingen en overheidsbezuinigingen van 23 miljard gulden per jaar voor. Hewson wil een verlaging van de inkomstenbelasting, afschaffing van groothandels- en loonlijstbelasting en accijnzen op benzine. In ruil daarvoor komt er een btw-tarief van 15 procent.

Ondanks het gegeven dat 22 van de 24 OESO-landen een vorm van belasting op toegevoegde waarde kennen en Keating de invoering ervan in 1985 zelf bepleitte, concentreert Keating zijn campagne op de btw, die volgens hem “een aanval op de Australische manier van leven is”. Volgens Keating is de belasting amoreel, omdat deze niet progressief is. Daardoor worden mensen met lagere inkomens relatief harder getroffen. De premier speelt bovendien meesterlijk in op het onbegrip over de nieuwe belasting. “Stem niet voor een belasting die je niet begrijpt. En wanneer je hem wel begrijpt, weet je waarom je er niet op gaat stemmen.”

Keating erkent dat de Labor-regering in het verleden fouten heeft gemaakt. Hij kan daarom ook nauwelijks verbaasd zijn dat zijn gevecht met Hewson veel moeilijker is dan hij aanvankelijk had aangenomen. Eind vorig jaar nog schreeuwde Keating in het parlement dat hij Hewson, nadat deze om onmiddellijke verkiezingen had gevraagd, langzaam wilde afmaken.

De uitingen van zulke haatgevoelens worden gecompenseerd door het zorgvuldige gecultiveerde imago van Keating als zorgzame huisvader en trouwe echtgenoot. Dat is extra noodzakelijk, omdat Keating bij vrouwelijke kiezers wegens zijn agressieve politieke gedrag impopulair is. De Labor-leider heeft in elk geval nooit de geringste verdenking op zich geladen zijn (Nederlandse) vrouw Annita ontrouw te zijn geweest. Hewson kampt daarentegen met het nadeel dat hij zijn eerste vrouw, van dezelfde eenvoudige komaf als hijzelf, een aantal jaren geleden inwisselde voor een blonde bankdirecteur.

Het belastingdebat overschaduwt de overige verkiezingsonderwerpen. In het buitenlands beleid is er nauwelijks verschil. Beide grote partijen steunen de toenemende economische verwevenheid met Azië, waar meer dan zestig procent van de Australische export tegenwoordig zijn bestemming vindt. Dat beleid vereist in de betrekkingen met een buurland als Indonesië een diplomatiek pragmatisme, vooral wanneer mensenrechten een rol spelen.

Keating wil wel de banden met de Britse monarchie beëindigen. Zijn voorkeur is om Australië tot een republiek te maken door een voor 2001 te houden referendum. In dat jaar is de Australische federatie precies honderd jaar oud. Een republiek zou ook een symbolische functie hebben: het zou, meent Keating, bij de Aziatische handelspartners beter liggen. De Liberalen willen de monarchie handhaven, net als een derde deel van de Australische bevolking, aldus een recent opinieonderzoek. Het thema speelt overigens geen hoofdrol bij de verkiezingen.

In tegenstelling tot de laatste verkiezingen in 1989 spelen milieukwesties nu eveneens een bijrol. Lynette Thorstensen van Greenpeace acht het milieubeleid van beide grote groeperingen onder de maat. “Er is geen visie, ze zijn beide geobsedeerd door werkloosheid. We kunnen tegenwoordig beter rechtstreeks zaken doen met het bedrijfsleven. De consument is milieubewust en het bedrijfsleven weet dat.”

Aboriginal-leiders erkennen dat het beleid in de conservatieve coalitie ten aanzien van de autochtone bevolking niet langer door racistische rednecks wordt overheerst. Aboriginal-leiders uitten bewondering voor de rede die Keating eind vorig jaar hield in Redfern, een arme wijk in Sydney, met veel autochtone bewoners. Het was daar voor het eerst dat een Australische premier volledige verantwoordelijkheid aanvaardde van de Australische immigranten voor de tragische geschiedenis van de oorspronkelijke bewoners.

Keating verklaarde tevens dat het respect dat andere landen Australië toedichten, afhankelijk is van de behandeling van een kwart miljoen autochtonen. “Het probleem van de Aboriginals begint met ons, niet met de Aboriginals. Wij pakten de grond af en verwoestten de traditionele levenswijze. We brachten de alcohol en de ziektes. Wij moordden. Wij bedreven discriminatie”, aldus Keating.