Washington niet langer verdeeld over buitenlands beleid; Nixons Amerika is historie; Onder het presidentschap van Nixon was de natie gespleten over een oorlog aan de andere kant van de wereldbol

Fotografen werden niet toegelaten bij de ontmoeting tussen president Clinton en voormalig president Nixon in het Witte Huis op een maandagavond. Dat was Clinton net te veel. Hij heeft nog tegen Nixons Vietnambeleid gedemonstreerd en zijn vrouw Hillary heeft gewerkt voor de commissie van het Huis van Afgevaardigden, die was belast met het onderzoek in het Watergateschandaal. Toen begon de erosie van de Amerikaanse macht.

En nu zaten de twee meesterpolitici en voormalige tegenstanders in de zitkamer van het Witte Huis. Geen beter symbool voor het einde van een tijdperk. Onder het presidentschap van Nixon was de natie gespleten over een oorlog aan de andere kant van de wereldbol. Lyndon Johnsons presidentschap was erdoor gedoemd. De oorlog versterkte Nixons achtervolgingswaan, die ontaardde in het Watergateschandaal. Maar Clinton is vorig jaar ondanks zijn ontduiking van de dienstplicht in Vietnam tot president van de Verenigde Staten gekozen. Amerika is niet meer verdeeld over buitenlands beleid maar over begrotingstekorten en werkloosheid.

In Clintons Amerika is buitenlands beleid een onderwerp voor insiders geworden, die binnen de ringweg van Washington wonen. Het is gespreksthema voor de op kabeltelevisie vertoonde forums van bleke specialisten in blauwgrijze kunststofpluche hotelzaaltjes. Er zijn geen duidelijke tegenstellingen. Meningen over al of niet ingrijpen bij crises in het buitenland lopen politiek links en rechts dwars door elkaar heen. Vandaar dat Clinton advies zocht bij Nixon, kampioen come back kid, een politicus uit de nadagen van de Ford Galaxy, die de kiezers kon prikkelen met stevige tirades tegen de commies ver weg. Hoe kan de Russische president Jeltsin nog worden geholpen? Het is de inhoud van de grote missie van Nixon voor persoonlijk staatsmanschap. En het is een dringende prioriteit van Clinton geworden. Nu is hij bang dat zijn plannen voor binnenlandse hervorming in gevaar komen door de internationale gevolgen van de ontmanteling van Rusland. Hij ziet binnen- en buitenlands beleid in elkaars verlengde.

Voor zijn reis naar Moskou ging president Mitterrand nog voor een dag bij Clinton op bezoek om Westerse eenheid te laten zien op het gebied van hulp aan Rusland. Clinton heeft geen miljarden beschikbaar, maar hij hoopt wel voor de topconferentie met Jeltsin voldoende te kunnen bieden om diens politieke moeilijkheden te verlichten. Het gaat onder meer om woningen voor afgezwaaide militairen. Uiteindelijk heeft de hulp van het Westen slechts marginale invloed op het politieke lot van de Russische leider maar die marge moet worden uitgebuit.

Dit is de eerste maal dat Jeltsin onvoorwaardelijke steun uit Washington krijgt. Voormalig president Bush heeft hem altijd gewantrouwd. Veel hulpgelden werden nooit uitgekeerd, omdat Rusland niet voldeed aan de door het Internationale Monetaire Fonds gestelde eisen. Clinton moest ook de tijdelijk van Bush overgenomen topambtenaar Richard Armitage ontslaan, toen die zei dat Jeltsin politiek geen lang leven was beschoren. En nu kan het te laat zijn, als het Russische Congres Jeltsin zijn bevoegdheden ontneemt.

De Amerikaans-Russische topconferentie is een karikatuur van de grote evenementen van vroeger, toen de wereld ademloos wachtte op de gesprekken tussen de Russische en Amerikaanse leider. Nixons voormalige minister van buitenlandse zaken, Henry Kissinger, vindt dat Amerika zich meer met andere voormalige Sovjet-republieken moet bezighouden. Een met Westerse hulp herrezen Rusland kan alleen maar gevaarlijker worden voor het Westen.

De beetjes Westerse hulp, waarover nu wordt gesproken, kunnen niet dienen tot de heroprichting van een wereldmacht. Het is EHBO voor een noodlijdende politicus, voor wie er in Westerse ogen geen alternatief is. De Amerikaanse regering wil de strenge financiële voorwaarden aan de hulp laten varen. Clinton houdt voorstellen tot een extra ingelaste G7-vergadering af, omdat die verdeeldheid zou kunnen laten zien. Japan heeft nog steeds een appeltje te schillen met Moskou over de Russische bezetting van de Koerillen-eilanden. Amerika is niet meer in staat om eenheid te scheppen.

In zijn hart zou Clinton een populistisch wereldleider willen zijn, zoals Nixon in zijn hoogtijdagen, maar de tijden zijn anders. Amerika verkeert in een buitenlandspolitieke menopauze. Het reageert niet anders dan de in zichzelf gekeerde Europese landen. Van onbetwist leider wordt het meer primus inter pares. Het Bosniëbeleid kan worden samengevat met “voorlopig geen troepen”. De vliegtuigen droppen voedsel van veilige hoogte en het kan overal landen. Uiteindelijk is Clinton niet verder gegaan dan president Bush, op wiens beleid hij veel kritiek had. Misschien is het Balkanconflict niet gemakkelijk door machten van buiten op te lossen.

Clinton is gekozen om banen en economische groei te leveren. De Nieuwe Wereldorde is met de vorige president weggestemd. Zeker tot oktober heeft Clinton zijn handen vol aan de begroting. En dan komt de hervorming van de ziektekostenverzekering. Ook voor buitenlands beleid staat de economie voorop. Voorheen dienden handelsconcessies als diplomatiek wisselgeld om tegenstribbelaars in het gareel te krijgen. Dat wil Clinton niet langer.

Clinton hecht aan de beginselen van naoorlogse Amerikaanse buitenlandse politiek, democratie en vrije handel, maar hij heeft er minder energie voor beschikbaar. Vrije handel wordt steeds vaker "eerlijke' handel, een codewoord voor Amerikaanse handelsbelemmeringen. Clinton pleit voor een nieuwe Gatt-overeenkomst voor het wegnemen van handelsbelemmeringen en voor een Noordamerikaans vrijhandelsverdrag. Maar hij stelt veel hardere voorwaarden dan zijn voorganger. Hij wil de eerder binnen Gatt gemaakte afspraken tot beperking van vergeldingsmaatregelen schrappen. De omstreden, keiharde Amerikaanse procedures tegen vermeende buitenlandse overtreders van handelswetten moeten mogelijk blijven.

Amerika gaat ook meer Europees denken over de steun aan de eigen industrie. Het ministerie van handel ontwikkelt zich tot een klassiek Europees ministerie van economische zaken tot ondersteuning van hoogtechnologische binnenlandse bedrijven en projecten. Het is een minder gevaarlijke weg dan het oprichten van tariefmuren en vermindert de schade van het wegvallen van de steun van het Pentagon. En zo zaten er afgelopen maandag twee heel verschillende mannen tegenover elkaar. De voormalige demonstrant en dienstplichtontduiker tegenover de voormalige wereldleider die de Vietnamoorlog niet kon beëindigen en opdracht gaf tot een inbraak in het hoofdkantoor van de Democraten.

Nixon kan levendig vertellen over zijn impressies van andere wereldleiders. Maar zijn politieke land zag er anders uit. Hij kon tijdens zijn omstreden oorlog de overheidsuitgaven verhogen. Hij oogstte lof voor zijn buitenlandse reizen naar Moskou en Peking. Clinton moet de uitgaven verlagen en tegelijkertijd de rol van de overheid uitbreiden. Van zijn buitenlandse reizen houdt de pers de kosten voor de staatskas bij. Het vergt een ander soort staatsmanschap.