VN denken al aan volgende fase in Bosnië

NEW YORK, 11 MAART. Als de Bosnische president Alia Izetbegovic volgende week naar New York terugkeert en zijn handtekening onder het Bosnië-plan van Cyrus Vance en Lord David Owen zet, wil de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties snel handelen en het plan met een nieuwe resolutie schragen.

Izetbegovic' ondertekening van het plan is volgens sommigen, de sceptische geluiden uit Sarajevo ten spijt, een kwestie van tijd. “Het gaat nu echt alleen nog maar om de grenzen van de provincies”, aldus een westerse diplomaat. Volgens het plan van Vance en Owen wordt Bosnië opgedeeld in tien autonome provinces met een centraal bestuur. Eén provincie - Sarajevo - wordt gezamenlijk bestuurd door Serviërs, moslims en Kroaten, de andere negen worden gelijkelijk onder die drie groepen "verdeeld'.

Volgens ingewijden zal Izetbegovic ook nog over de provinciale bestuursstructuren en de uitwerking van de interim-regeling spreken maar voor Vance en Owen is dat niet meer aan de orde. “De interim-regeling is af en de verfijning en detaillering daarvan, bijvoorbeeld de vraag wie welke politietaken gaat uitvoeren, moeten de drie partijen in een volgend stadium uitzoeken.”

Niet bekend

Van diverse kanten wordt druk uitgeoefend op de Serviërs. Rusland probeert via de Servische president Milosevic Karadzic te laten weten dat het ook Moskou menens is. In dit verband is het al een hele stap voor de Russen om zich van alle steun aan de Serviërs te onthouden. Actievere bemoeienis zit er waarschijnlijk niet in omdat Jeltsin met zijn binnenlandse steun rekening moet blijven houden.

Achter de schermen wordt een scenario opgesteld voor wat moet gebeuren na de ondertekening door Izetbegovic. De Veiligheidsraad overweegt een resolutie waarin de Bosnische Serviërs onder druk worden gezet. Dat betekent een strikte naleving van het vliegverbod en het verbod op de bewapening van de moslims in Bosnië. De permanente leden van de Veiligheidsraad zouden ook de diplomaten die zij nog in Belgrado hebben kunnen terugroepen. Verder wordt overwogen het handels- en wapenembargo te verscherpen. Hoewel zelfs China en Rusland hebben gezegd, de Veiligheidsraad op genoemde punten te steunen, is het op dit moment officieel nog lang niet zo ver. “Wij zijn niet van plan een overeenkomst op te leggen. Er is alleen sprake van diplomatieke druk”, aldus de Amerikaanse afgezant Reginald Bartholomew.

De moslims hebben al maanden hun hoop gevestigd op de Amerikanen. De Amerikaanse publieke opinie en ook de politiek is sterk anti-Servisch. De voedseldroppings in Oost-Bosnië waren een gebaar naar de moslims. Daarover verschijnen in de Amerikaanse pers nu heroïsche verhalen en berichten over de dankbaarheid van de bevolking in de afgelegen gebieden. De publieke opinie hier wordt echter ook ongeduldig, zeggen VN-waarnemers. De arrestatie van een moslim in verband met de bomaanslag in het World Trade Center en de aankondiging van de FBI dat er mogelijk een samenzwering achter zit werkt niet in hun voordeel. Bovendien werkt de tijd in het nadeel van de moslims. De humanitaire nood is hoog opgelopen. Er zijn berichten dat brood van stro wordt gebakken en amputaties onder verdoving met alcohol worden uitgevoed met een gewone zaag. De moslims verliezen ook dagelijks een paar dorpen aan de Serviërs. Haast is ook geboden omdat de winter ten einde loopt. Als straks de sneeuw in de bergen smelt, breekt het gevechtseizoen weer aan. De moslims kunnen het niet riskeren daarop te wachten. Rusland bewerkt de Serviërs, maar de Russische invloed is minder groot dan soms wordt aangenomen. Dat de Russen een speciale afgezant in New York hebben, Vitali Tsjoerkin, is al heel wat. Daden worden van hem niet verwacht: vooral zijn aanwezigheid is belangrijk. Als Izetbegovic niet tekent zullen de onderhandelingen wel verder gaan maar voor de situatie in Bosnië, en vooral het oostelijk deel ervan, zou dat een enorme verslechtering betekenen. Als hij wel tekent, moeten de Bosnische Serviërs onder druk worden gezet. Dat die spoedig tekenen, is op dit moment nauwelijks denkbaar.

Voor toezicht op de naleving van het akkoord zijn naar schatting 40.000 man nodig. Gezien het eigenmachtig optreden van gewapende facties in Bosnië, zal een verdragsondertekening gevolgd moeten worden door krachtige sanctionering. Beloftes van bijvoorbeeld Karadzic en zijn generaals bleken in het verleden vaak niets in te houden.

Algemeen bestaat in New York het gevoel dat de VN onder Boutros-Ghali heel wat hooi op hun vork nemen. Het bemiddelen bij conflicten ("peacemaking') en het toezien op naleving van vredesakkoorden ("peacekeeping') zijn de twee belangrijkste taken van de VN op dit moment. Boutros-Ghali is echter ook nog druk bezig met het hervormen van de VN en met plannen voor een permanent of in elk geval snel op te roepen leger - en dat terwijl voor die toegenomen activiteitenlast geen geld beschikbaar is. Op dit moment zijn de VN sneller met de vredestichtende activiteiten dan met het ontwikkelen van de middelen die die vrede moeten handhaven. Bosnië kan de VN te veel worden. Op dit moment zijn noch de VN, noch de belangrijkste leden klaar om de taak die volgt op het ondertekenen van een vredesakkoord op zich te nemen.