Verliefd op "vader' voor de klas

Sinds de jaren zestig gaan leraren en leerlingen informeler met elkaar om. Soms worden ze verliefd, soms houden ze er zelfs een relatie aan over.

Sommige leerlingen kijken me wat meewarig aan. Verliefd worden op een leraar? Alleen al het idee. Anderen giechelen benauwd of stotteren dat zoiets natuurlijk idioot is. Drie jongens nemen de vrouwelijke leerkrachten door: niet één wordt goed genoeg bevonden. Een meisje uit de derde klas ziet het nut er niet zo van. ""Wat heb je eraan, je kunt na school toch niet met zo iemand de stad in?''

Slechts één meisje op deze Amsterdamse school bekent ooit verliefd te zijn geweest, op haar geschiedenisleraar. Ze was in die tijd een en al oor voor wat haar idool vertelde. Haar zessen werden negens. Ze had het flink te pakken, maar nu ze erover nadenkt: ze wilde eigenlijk niets met hem. Verliefdheid op afstand was voor haar voldoende.

Niet voor iedereen. Annelies Segers (27) werd toen ze vijftien was verliefd op haar lerares Frans. ""Ik vond haar van het begin af aan leuk, maar had niet in de gaten dat ik verliefd was. Elke les zat ik te klieren en te kletsen, om maar op te vallen. Een keer moest ik nablijven, wat ik verschrikkelijk en spannend tegelijk vond. Ze vroeg toen of ik een hekel aan haar had. Ik schrok en heb dat in alle toonaarden ontkend.''

In de vierde klas kreeg Annelies een vriendinnetje, ""een echte''. ""Maar ik bleef verliefd op mijn Franse juf. In de vijfde heb ik haar een brief geschreven. Toen ik die week langs haar lokaal liep kwam ze naar buiten en sprak me aan.'' De twee hadden een gesprek in een buurtkroeg waar veel leerlingen kwamen. ""Ze had al een vriendin en was niet verliefd op mij. Ik vond het verschrikkelijk'', zegt Annelies. ""De verliefdheid is nu al lang verleden tijd, maar we zien elkaar nog wel steeds.'' Annelies, inmiddels zelf lerares, vermoedde vorig jaar dat een meisje in haar klas verliefd op haar was. ""Tijdens proefwerken zat ze me maar aan te kijken en als ik terugkeek werd ze rood. Ik heb er nooit met haar over gepraat en ik geloof dat ze nu van school is.''

Idolen en vaders

Schooldecaan Gerrit Siebesma (53) weet uit gesprekken met leerlingen dat het vaak voorkomt, in elk geval vaker dan leraren denken. Leerlingen worden om twee redenen verliefd op een leraar, zegt hij: ze vallen op het "stuk', het idool, de jonge gymleraar. Maar ze kunnen in de leraar ook een vader zoeken, op zoek naar geborgenheid. Siebesma vindt een verhouding tussen een docent en een leerling ""uit den boze'', omdat ""zo'n relatie altijd ongelijkwaardig is''. Bovendien zal de leerling zich vaak geen raad weten, waardoor de studieresultaten kelderen.

Ook A. van Hasselt, vertrouwensinspecteur voor het voortgezet en beroepsonderwijs in Nederland, vindt het ""in het algemeen niet gewenst dat leraren er een relatie met een leerling op na houden''. Als het toch gebeurt en docenten pakken het op een integere manier aan, is er nog niet zoveel aan de hand. Kwalijk wordt het, zegt zij, als leerlingen onder druk worden gezet om door te gaan met een relatie waar ze eigenlijk vanaf willen. Dat kan diepe wonden slaan. Van Hasselt, die een paar keer per jaar met dergelijke gevallen te maken krijgt. ""Er zitten oud-leerlingen tussen die pas na jaren met hun verhaal voor de dag durven komen.''

John Tressel en Menco Dane, opleiders aan de Hogeschool Holland waar ze leraren trainen in onder andere leerlingbegeleiding, voegen daaraan toe dat leerlingen ""tegen de leider, de leraar, aanschurken''. ""Soms ontstaan dan verliefdheden.''Dat verschijnsel lijkt van alle tijden, maar met het informeler worden van de samenleving en het naar elkaar toegroeien van leraren en leerlingen in leeftijd en levensstijl, zijn volgens sommigen ook amoureuze verhoudingen tussen beiden dichterbij gekomen. Een leraar Frans uit Haarlem, die al dertig jaar in het onderwijs zit: ""De laatste jaren lijkt het weer wat rustiger geworden. Bewijzen kan ik het niet, maar ik ben ervan overtuigd dat het in de jaren zestig en zeventig vaker voorkwam dan nu.''

Ruud Donkers (34), leraar Duits, kan zich niet voorstellen dat hij ooit een relatie met een leerling aan zal knopen - al kan hij zich indenken dat leraren zich aangetrokken voelen tot leerlingen, met hun ""ontluikende lichamen''. Donkers merkte dit jaar dat een leerlinge hem maar bleef aankijken. Op haar proefwerken beschreef ze seksuele toeren die ze samen uit zouden kunnen halen, bijvoorbeeld hoe hij haar op de tafel zou "nemen'. ""Ik word panisch van zoiets'', zegt Donkers. ""Ik weet absoluut niet hoe ik daar mee om moet gaan.''

Verwikkeld in relatie

Bij docenten bestaat weinig animo om te praten over verhoudingen met leerlingen, zelfs als het gaat om een relatie die standhield - wat soms gebeurt. Zoals die van Paul en Susan Weijers. Paul (39) zat sinds 1984 in het onderwijs, als leraar scheikunde gaf hij les op een scholengemeenschap ergens in het oosten van het land. Na twee jaar was hij verwikkeld in een relatie met een leerlinge, Susan. Zes jaar later woont hij met haar samen. Zoon Tim, inmiddels ruim drie, kijkt met argwaan naar de bandrecorder en kruipt weg bij zijn moeder.

Susan Wijers werd het eerst verliefd. ""Maar een verhouding met een leraar kon voor mijn gevoel gewoon niet. Van mij kwam geen initiatief om een relatie aan te gaan.'' Paul Weijers kwam erachter dat er ook wat hem betreft meer aan de hand was. Ze maakten afspraakjes, zagen elkaar steeds vaker buiten school - en kregen na een paar maanden een verhouding.

Op school ging alles toen nog als altijd. Paul: ""Ik kon het goed scheiden, ook bij het nakijken van proefwerken. Susan was een heel goede leerling en iedereen wist dat ze proefwerken bijna altijd foutloos maakte.'' Maar na een paar maanden werd het moeilijker. Susan: ""De afstand tussen leraar en leerling werd steeds kleiner.'' Gelijke tred daarmee hield de geruchtenstroom in de gangen.

Van haar eigen klasgenoten had Susan nog geen vervelende opmerkingen naar haar hoofd geslingerd gekregen - ""Ik lag gewoon goed in die klas'' - maar wel van leerlingen van andere klassen. ""Rottige opmerkingen, zoals: hé, daar heb je mevrouw Wijers. En er werd gefluisterd, zo dat ik het kon zien. Of er werd gevraagd: is dat nou Susan? Terwijl ik het kon horen.''

Paul had van zijn collega's en leerlingen aanvankelijk weinig negatieve geluiden gehoord, maar na de kerstvakantie, toen ze elkaar ongeveer een half jaar kenden, kwamen er signalen dat het zo niet langer kon. Paul: ""Leerlingen probeerden je te prikken met onderhuidse opmerkingen, er werd een vervelende tekst op mijn schoolbord geschreven.'' De schoolleiding zette Paul voor het blok: Susan naar een andere school, de relatie verbreken of hij naar een andere school. Susan: ""Beëindiging van de relatie is bij ons nooit in overweging geweest. Bovendien zou dat ook niet gewerkt hebben. Niemand zou het geloofd hebben.'' Paul vertrok van school.

Een jaar later, in juni 1989, ging het stel samenwonen. Twee maanden later werd een zoon, Tim, geboren. Voor de moeder van Susan was de zwangerschap een veel grotere klap dan de relatie zelf, zegt ze. ""Ik was verschrikkelijk boos. Een zwangerschap is ontzettend ingrijpend, ze was zeventien. Ik heb hem dat heel erg kwalijk genomen.'' Susans moeder vindt achteraf dat het anders had moeten lopen. ""Ik vind dat je als leraar een zekere verantwoordelijkheid hebt. Het is beter om te wachten, want zo'n relatie brengt flink wat moeilijkheden met zich mee. Ik ken een leraar die verliefd was op een meisje van dertien. Die heeft gewacht tot ze achttien was. Dat vind ik beter.''

De namen van enkele docenten en leerlingen zijn om privacy-redenen veranderd.