Tractatie Karpov en Kasparov

LINARES, 10 MAART. Alle ingrediënten voor een geslaagde klassieker waren ruimschoots voorhanden. Een briljant nieuw idee, spectaculair offerwerk, een geïrriteerd protest in tijdnood, en een witte koning die in minder dan dertig zetten in een matnet verstrikt raakte.

In de tiende ronde van het grootmeestertoernooi in Linares speelden Anatoly Karpov en Garr Kasparov voor de 162ste keer tegen elkaar. Dat had vervelend kunnen zijn, ware het niet dat de twee lijstaanvoerders er weer een fraaie tractatie van maakten. De heksenketel die op het bord verscheen was voornamelijk de verdienste van de wereldkampioen, die op het moment dat Karpov na een uurtje analyseren zijn hotelkamer opzocht, monter opmerkte “Dat was niet vervelend om naar te kijken, of wel?”

De laatste keer dat de twee verbeten rivalen elkaar ontmoetten was een jaar geleden, ook in Linares. Toen won Kasparov een strategische modelpartij die hem de tevreden conclusie ontlokte dat hij eindelijk een afgetekend psychologisch overwicht op zijn eeuwige tegenstander had verworven. Hoeveel profijt hij van dit overwicht in hun hernieuwde kennismaking zou hebben stond nog te bezien. Vaak is lacherig gereageerd op Karpovs verklaringen dat hij zijn hoop op het heroveren van de wereldtitel nog lang niet heeft opgegeven. Wie zijn resultaten van de laatste tijd en met name het niveau van zijn partijen heeft bestudeerd, zal echter moeten erkennen dat de oud-wereldkampioen aan zijn zoveelste schaakjeugd begonnen is. Afgezien van zijn nederlaag tegen Timman, liet hij ook in dit elfde toernooi in Linares weer spel zien dat grote indruk maakte. De partij die een verder inzicht moest verschaffen in zijn huidige sterkte maakte desalniettemin duidelijk dat er een plafond zit aan Karpovs flexibiliteit en innerlijke kracht. In een timide variant probeerde hij op een overzichtelijk middenspel aan te sturen. Daar kwam het niet van. Met een juweel van een idee zette Kasparov de stelling op scherp en voordat Karpov het wist vlogen de stukken hem om de oren. Rood aangelopen onderging hij in de analyse na afloop de niet aflatende zwarte aanvalsgolven. Als een hongerige zwerm trekvogels streken de zwarte stukken keer op keer neer op de smakelijke witte hapjes. Anand, die erbij stond, verzuchtte: “Dit is moord.” Kasparov spreidde de armen en sprak met tevreden dramatiek: “Het hele bord is zwart.”

Over de uitslag van de partij bestond dan ook niet lang twijfel. Wel ontstond er even hilariteit over een protest van Karpov. Op het moment dat Kasparov een pion promoveerde, die ontegenzeggelijk meteen weer geslagen zou worden, zei hij “dame”, maar drukte in Karpovs tijdnood de klok in op het moment dat die extra dame er niet bleek te zijn. Karpov zag zijn laatste strohalm, zei “paard” en diende een protest in dat hem uiteindelijk twee extra minuten bedenktijd opleverde. Drie zetten later verloor hij op tijd vlak voordat hij mat gezet zou worden.

Nu Anand en Karpov op een punt achterstand zijn gezet lijkt alleen de vraag te resten met hoeveel voorsprong Kasparov dit jaar gaat winnen. Verleden jaar kwam hij uiteindelijk tot twee punten voorsprong en was het alleen Jan Timman die met een opmerkelijke zegereeks nog geruime tijd in zijn buurt wist te blijven. Dat zit er dit keer niet in voor de Amsterdammer, die de afgelopen dagen pas goed de terugslag kreeg te verwerken van de verloren kandidatenfinale in El Escorial. Zijn nederlaag tegen Barejev vertoonde alle kenmerken van een bijna lege accu.

Wit: Karpov; zwart: Kasparov:

1.d2-d4 Pg8-f6 2.c2-c4 g7-g6 3.Pb1-c3 Lf8-g7 4.e2-e4 d7-d6 5.f2-f3 0-0 6.Lc1-e3 e7-e5 7.Pg1-e2 c7-c6 8.Dd1-d2 Pb8-d7 9.Ta1-d1?! a7-a6 10.d4xe5 Pd7xe5! Aangezien 10...dxe5 11.c5 zwart een vervelende stelling geeft, zoals bleek in een partij Gavrikov-Barbero, Bern 1991. Het nieuwe idee van Kasparov berust op een actief pionoffer. 11.b2-b3(?) Een beetje passief. Wellicht was 11.Pg3 beter. 11...b7-b5! 12.c4xb5 a6xb5 13.Dd2xd6 Pf6-d7 Dat was de gedachte. 14.f3-f4 b5-b4 15.Pc3-b1? Hier had wit volgens Kasparov beslist 15.fxe5 moeten proberen om gelijk spel te houden. Zwart krijgt nu bij zeer actief spel zijn pion terug. Evenmin een goed idee was 15.Dxb4 c5! 16.Lxc5? Pxc5! 17.Txd8 Ped3+. 15...Pe5-g4 16.Le3-d4 Na afloop keken de spelers langdurig naar 16.Lg1 Txa2, maar vonden ook daar weinig hoopgevends voor wit. 16...Lg7xd4 17.Dd6xd4 Na 17.Pxd4 Txa2 18.Pxc6 Db6 19.Pe7+ Kg7 20.Dxb6 Pxb6 heeft zwart voldoende compensatie voor de pion. 17...Ta8xa2 18.h2-h3 c6-c5 19.Dd4-g1 Pg4-f6 20.e4-e5 Pf6-e4 21.h3-h4 Om de dame van h4 te houden en tegenkansen te creëren met h5. Ook 21.De3 Lb7 beloofde weinig, bijv: 22.g3 c4! 23.Lg2 Db6 24.Td4 Pdc5. 21...c5-c4! Nu is 22.Dd4 c3! 23.Dxe4 c2 24.Tc1 Pc5 een ramp en ook op 22.e6 komt 22...c3! 22.Pe2-c1 Of 22.bxc4 Da5! 22...c3!!

Prachtig! 23.Pc1xa2 c3-c2 24.Dg1-d4 Helaas bleef de werkelijke pointe van de zwarte combinatie zo verborgen. Op 24.Tc1 was Kasparov 24...Pxe5! 25.Txc2 Lg4!! van plan en er valt niets te bedenken tegen de gecombineerde dreiging Dd1 mat en een vernietigend paardschaak op d3. 24...c2xd1D+ 25.Ke1xd1 Pd7-c5! 26.Dd4xd8 Tf8xd8+ 27.Kd1-c2 Omdat wit na 27.Kc1 Pf2 gevolgd door Td1 en Lf5 een stuk verliest. Het alternatief is niet beter. 27...Pe4-f2 En wit overschreed de tijd. Hij loopt mat na 28.Tg1 Lf5+ 29.Kb2 Pd1+ 30.Ka1 (of Kc1) Pxb3.