Geen spoor van toenadering; Confrontatie van Jeltsin en parlement

MOSKOU, 10 MAART. De spoedzitting van het Russische parlement is vanmorgen begonnen zonder een spoor van overeenstemming tussen president Jeltsin en de volksvertegenwoordiging.

Als reactie op het dreigement van Jeltsin dat hij het parlement via een eigen referendum of de noodtoestand zou kunnen verjagen, heeft het Congres van volksafgevaardigden onmiddellijk na de opening van de zitting de weg naar een afzettingsprocedure tegen Jeltsin nadrukkelijk open gehouden.

Jeltsin had het Volkscongres bij het begin van de speciale zitting gevraagd om het "constitutionele gedrag van de hoogste machtsorganen' (dat wil zeggen Jeltsin zelf) niet op de agenda te zetten. Volgens Jeltsin zou het congres zich dezer dagen alleen moeten bezighouden met het vinden van een constitutioneel voorstel dat een uitweg moet bieden uit de voortslepende crisis tussen de regering en de volksvertegenwoordiging. Het congres wees dit verzoek vanmorgen echter in meerderheid (480 tegen 358) van de hand. Voorzitter Valeri Zorkin van het Constitutionele Hof is gevraagd een antwoord te formuleren op de vraag of Jeltsin zich schuldig heeft gemaakt aan schending van de grondwet. De president was daar zelf niet bij aanwezig. Hij liet de verdediging van zijn voorstel over aan vice-premier Sergej Sjachrai.

De stemming in de volksvertegenwoordiging en de afwezigheid van Jeltsin illustreerden dat de president en parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov tot nu toe geen aanstalten hebben willen maken een onderling compromis te vinden. In een onderhoud met vertegenwoordigers van de vijftien autonome republieken, districten, "grensgebieden' en grote steden binnen de Russische Federatie had Jeltsin gisteren zijn laatste bod gepresenteerd. Deze lokale "presidenten' en "gouverneurs' steunen Jeltsin in zijn streven naar versterking van de uitvoerende macht omdat ook zij grote problemen hebben met hun plaatselijke "sovjets'.

Jeltsins voorstellen kwamen erop neer dat hij tot alles bereid is, mits het Volkscongres zich maar neerlegt bij een scheiding van macht die de president de vrije hand geeft in het uitvoerende beleid. Het parlement zou zich alleen nog mogen bezighouden met wetgeving.

Pag.5: Jeltsin dreigt Volkscongres met "uiterste maatregelen'

Als het Volkscongres zich zou neerleggen bij een scheiding van de macht, waarbij de president de vrije hand zou krijgen, zou Jeltsin afzien van een referendum.

In zo'n volksraadpleging zien zelfs de lokale "gouverneurs' niets meer. Ze zijn bang dat een referendum op een mislukking zal uitdraaien (de kans is groot dat de meerderheid van de kiezers niet zal deelnemen) dan wel door de lokale parlementen voor eigen lokale doeleinden gebruikt zal worden.

Zou het Volkscongres niet geneigd zijn tot dergelijke concessies, dan zou Jeltsin zijn toevlucht kunnen nemen tot andere stappen, zo zei de president: een plebisciet, waarin de bevolking buiten het parlement om zal worden gevraagd haar vertrouwen in de president uit te spreken, dan wel een “uiterste variant”. Wat dit laatste betekent, heeft Jeltsin tot nu toe niet onthuld. Hij ontkende gisteren dat hij het parlement, via het uitroepen van een "noodtoestand', zou willen ontbinden. Ook minister van defensie Pavel Gratsjov herhaalde gisteren dat de krijgsmacht, volgens hem overigens “de enige garantie voor stabiliteit in het land”, zich vooralsnog niet wil mengen in de politieke strijd. Maar bij wijze van dreigement kondigde Jeltsin wel aan dat hij premier Viktor Tsjernomyrdin zou ontslaan als het Volkscongres zou aansturen op een confrontatie.

Tsjernomyrdin, een politicus die het vertrouwen geniet van de meerderheid van het congres, werd in december vorig jaar door Jeltsin als premier aangewezen nadat het parlement zich had geschaard achter het compromis om in april een constitutioneel referendum te organiseren. Omdat het Volkscongres zich nu van dit akkoord wil bevrijden, acht ook Jeltsin zich niet langer gebonden aan de concessies die hij toen heeft gedaan.

Parlementsvoorzitter Chasboelatov wees de voorstellen van de president gisteravond desondanks meteen als “een niet serieus spelletje” van de hand. Volgens Chasboelatov kan er geen sprake van zijn dat het Volkscongres instemt met de plannen van de president omdat deze haaks staan op de grondwet, waarin de duizendkoppige wetgevende vergadering als hoogste staatsorgaan van de volkssoevereniteit is omschreven.