Fiscaal bestiarium

Directeur-generaal Boersma van de belastingdienst is trots op zijn dienst. We lezen dat in zijn Hollands dagboek; we horen het als de gelegenheid zich voordoet. Een uitgelezen kans daarvoor was de pluim die hij onlangs kreeg van de georganiseerde organisatiedeskundigen.

De Orde van organisatiekundigen en -adviseurs beloont eens in de drie jaar een organisatie die een succesvolle vernieuwing achter de rug heeft met een plexiglas kunstwerk. Dit ondermeer om de "veranderingsoriëntatie' bij managers te versterken. De fiscus versloeg twintig andere gekandideerde "veranderingstrajekten'. Een jury van de Orde struikelde haast over de superlatieven om de belastingdienst te prijzen voor de wijze waarop het roer in deze verstarde organisatie enkele jaren geleden radicaal werd omgegooid: een moedig en geslaagd project.

De Nederlandse taal schiet tekort bij het beschrijven van dit soort grootscheepse operaties. Men zoekt dan ook alom steun in gelijkenissen. De fiscus als grootste rechtsbedeler zoekt ondermeer houvast in de bedrijfsterminologie. De belastingbetaler moet zich geen slachtoffer meer voelen, maar een klant. De dienstleiding ziet zich als een concerndirectie. In die kring werd de prijsuitreiking overigens vergeleken met het toekennen van de Europa Cup I. De belastingdienst als een winnend team. Jaloerse politiefunctionarissen kwamen kijken hoe de coach het had klaargespeeld.

Met dat doel hadden de verenigde hoofdambtenaren van de belastingdienst enkele dagen later de succesvolle hockeycoach Hans Jorritsma uitgenodigd op hun jaarvergadering. Ze zijn niet de enige klanten van Hans Jorritsma Sports Consultancy. Veel leidinggevenden willen zich spiegelen aan de overzichtelijke inzichten van de aanvoerder van een zegevierend elftal. Sommige belastinginspecteurs hebben er moeite mee: het vanuit een "wij-gevoel' met een juiste "win-houding' aandacht geven aan de "proceduredimensie'.

Procedures in fiscale zin bestaan ook, maar ze horen louter in dienst te staan van Vrouwe Justitia. Misschien slaat de wens om te scoren bij de belastingtop meer op het moyenne waar biljarters op mikken. Maar hoe dan ook blijft het in sporttermen vreemd om de tegenstander als "klant' te betitelen. Op de jaarvergadering ageerde de Rotterdamse hoogleraar Stevens heftig tegen de opvatting dat hij een fiscale klant zou zijn. "Kan ik dan een andere fiscale leverancier opzoeken? Ja, je kunt naar België emigreren, maar dat zal niet bedoeld zijn. Door zulke terminologie gaat de belastingambtenaar zich gedragen als een verkoper. Belastingrecht maakt deel uit van het bestuursrecht. Dat vraagt een andere benadering dan het handelsrecht', aldus de hoogleraar.

Voor de verzamelde hoofdambtenaren leek evenwel een andere zorg te overheersen. Ze hebben het gevoel een wedstrijd te verliezen en wel de competitie met de slimme belastingadviseur. Er is geen fiscale deskundigheid meer, zo wreef de belastingadviseur en oud-staatssecretaris prof. A. Nooteboom wat zout in de wonde.

Dat is overdreven, maar er schuilt een kern van waarheid in de stelling. Een waarheid die trouwens de leiding van de belastingdienst evenmin ontgaat. Ook Kamerlid Vermeend bespeurt haar, met zijn politieke neus voor de wensen van de kiezer. (Of zou die ook "klant' moeten heten?) Vermeend kwam dan ook ter plekke met een plan; bij hem is dat zowat een automatisme. Hij wil komen tot een "eredivisie' van belastinginspecteurs. Deze elitetroepen horen de laatste nieuwtjes van de beste deskundigen, krijgen meer salaris dan een Kamerlid en bovendien tal van privileges binnen de werktijd. De leiding van de belastingdienst gaat er aan werken. De eigen universiteit van professor Vermeend (Maastricht) is de eerste gegadigde voor de opleiding. Professor Stevens, die op het goede moment in de buurt was, reserveerde een plekje voor de Erasmus Universiteit. Het Internationaal Belastingdocumentatiebureau in Amsterdam loopt zich warm om het opleidingsteam te completeren.

De fiscale eredivisie komt er vast wel. Misschien kan zij zich van de terminologische modetrend onderscheiden door haar woordgebruik te ontlenen aan bij voorbeeld de dierenwereld. Neem een voorbeeld aan de organisatievorm van de groep leeuwen die op jacht gaat naar een "klant'. Of onderzoek de psyche van een belastingadviseur door een studie van vogels als de ekster, de koekoek of de uil. Dan ruimen de hogere belastingambtenaren op hun volgende jaarvergadering misschien ruimte in voor "Midas Dekkers Bio Consultancy'.