Defensie kan niet aan verlangens Kamer voldoen

DEN HAAG, 10 MAART. Nederland moest gisteravond van leden van de Tweede Kamer voorop lopen. Tijdens een debat over de deplorabele toestand in het voormalige Joegoslavië werd de defensiela kwistig opengetrokken: F-16's, een bataljon Rode baretten van de nog te vormen luchtmobiele brigade, een pantserinfanteriebataljon en mariniers. De vraag werd niet gesteld of de Nederlandse krijgsmacht nieuwe opdrachten in die burgeroorlog aan kan. Het antwoord daarop is dat het te betwijfelen valt.

Een grote meerderheid van de Kamer (PvdA, CDA en VVD) drong op een krachtiger optreden aan. Al maanden vraagt Nederland de EG-partners tevergeefs om een militair optreden in Bosnië. Volgens de Kamerleden kan zo'n politieke boodschap alleen gewicht krijgen als Nederland militair verder mee wil doen. Maar de mogelijkheden daartoe zijn volgens militaire- en burgerdeskundigen op Defensie ontoereikend. “De vraag wat we niet kunnen is eerder beantwoord dan de vraag wat we nog wel zouden kunnen”, aldus een van de plannenmakers op Defensie.

Nederland heeft op dit moment duizend mannen en vrouwen in Kroatië en Bosnië: aan- en afvoertroepen voor voedseltransporten en eenheden van de verbindingstroepen. Tot twee keer toe F 16's aanbieden, die niet worden geaccepteerd, voldoet niet. Als er straks grondtroepen naar Bosnië moeten om een aantal jaren toe te zien op naleving van een akkoord kan Nederland niet achterblijven, zo meent een meerderheid van de Tweede Kamer.

Vanmiddag komt minister Kooijmans van buitenlandse zaken bij minister Ter Beek van defensie om na alle uitspraken in het openbaar over een krachtiger militair optreden eens na te gaan wat Nederland eigenlijk in de aanbieding kán doen. Ter Beek zal in dat gesprek met Kooijmans toezeggen om alles nog eens te inventariseren. Zelf gaat hij volgende week naar Kroatië en Bosnië. In het verleden moest hij al eerder "neen' verkopen. Geen medische troepen voor Cambodja, geen mogelijkheid de eigen aan- en afvoertroepen te beschermen bij de voedseltransporten in Bosnië-Herzegovina.

Vorige week werden weliswaar de eerste 152 rode baretten uitgedeeld bij de luchtmobiele brigade, die in de advertenties een avonturierstoekomst wordt geboden. Maar deze allereerste compagnie is onvoldoende getraind om naar Bosnië te worden uitgestuurd ondanks hun nieuwe pet.

De mariniers hebben hun handen vol in de West (300 man) en in Cambodja (800 man) en bereiden zich voor op een de derde aflossing in dit laatste land. Uitbreiding van het Korps werd deze winter door de landmacht onmogelijk gemaakt omdat een door Ter Beek gewenste vergroting van het Korps Mariniers plannen van de landmacht in de weg stond. Ter Beek ging snel overstag.

Een pantserinfanteriebataljon zal niet snel te vormen zijn omdat de meeste chauffeurs van de tank- en andere rupsvoertuigen dienstplichtigen zijn. Zij kunnen alleen op vrijwillige basis worden uitgezonden buiten het NAVO-verdragsgebied. Die toezegging van de regering heeft de Kamer in de motie Frinking van 21 oktober 1987 afgedwongen en Ter Beek houdt zich daar strikt aan. Uit enquêtes blijkt de animo onder dienstplichtigen niet groot en ook onder beroepsmilitairen is een discussie ontstaan of zij wel moeten gaan omdat toen zij in het verleden tekenden voor het leger zij zich niet bewust waren van nieuwe taken als vredeshandhaving en vredesoplegging.

Het grootste obstakel voor Defensie is het doorbreken van de uitgangspunten van de nieuwe Prioriteitennota. Daarbij wordt de landmacht gehalveerd. Nederland moet in staat zijn om op vier plaatsen tegelijk voor langere tijd de vrede in de wereld te handhaven. Op een vraag bij de presentatie van die nota eerder dit jaar antwoordde de chef van de defensiestaf, generaal Van der Vlis, dat het een hele hijs zal zijn en dat bij vredebewarende taken ook gedacht wordt aan F 16's en schepen van de marine. Zijn staf laat doorschemeren dat de landmacht alleen die vier taken over een langere periode niet kan bemannen en training mist.

Als nu in het voormalige Joegoslavië plotseling wel een grotere mogelijkheid zou ontstaan voor een ruime Nederlandse deelneming, ook met grondtroepen, dan wordt volgens experts een deel van de onderbouwing van de nieuwe defensieplannen weggetrokken en zal de druk groter worden om de landmacht in de toekomst meer te sparen.