China krijgt geen greep op eigenzinnig Taiwan

TAIPEI, 10 MAART. Taiwans aankoop van Franse Mirage-gevechtsvlietuigen zal bijdragen tot de hereniging van China en Taiwan. Dit zei de Taiwanese vice-minister van buitenlandse zaken Fang Chin-yen dezer dagen tegen een bezoekende delegatie van de Franse Senaat onder leiding van Senator Pierre-Christian Taittinger.

Fang lichtte toe dat de levering van 60 Mirages 2000-5 de militaire superioriteit van China zal verminderen en zo de vreedzame hereniging zal bevorderen. Taittinger stemde volgens het Taiwanese persbureau C.N.A. in met Fangs observatie. Kort na het vertrek van de Franse delegatie berichtten de Taiwanese media dat Frankrijk nu ook overweegt tien onderzeeboten aan Taiwan te leveren.

Of de instemming van de Franse senator met de Taiwanese bewindsman het begin van Franse politieke steun voor Taiwans veiligheid betekent moet worden afgewacht. Tot dusver hebben alleen de Verenigde Staten politieke motieven gehanteerd voor wapenleveranties aan Taiwan. Aangezien China vanouds heeft geweigerd het gebruik van militair geweld in een regeling van de kwestie-Taiwan uit te sluiten beloofde Amerika, ook na de verbreking van de diplomatieke betrekkingen met Taiwan eind 1978, tegen de protesten van China in door te gaan met wapenleveranties voor de defensie van het eiland. Peking lanceerde daarop in september 1981 een plan van negen punten voor de "vreedzame' hereniging dat Taiwan complete autonomie, inclusief behoud van strijdkrachten, in het vooruitzicht stelde op basis van de formule "één land - twee systemen'.

Nu, bijna twaalf jaar na dato, is er nog geen enkele politieke dialoog tussen de beide regeringen op gang gekomen. De Nationalistische regering in Taipei eist uitsluiting van geweld en erkenning als gelijkwaardige politieke entiteit op basis van de formule "één land - twee regeringen'. De communistische regering in Peking stelt zich op het standpunt dat de inzet van militaire middelen tegen een "opstandige' provincie haar soeverein recht is en laat geen drukmiddel onbenut om derde landen van officiële contacten met die "provinciale' regering te weerhouden.

Naarmate het onafhankelijkheidsstreven op Taiwan, dat wil zeggen de omvorming van de Nationalistische "Republiek China' tot een nieuwe Taiwanese staat, sterker wordt, worden China's dreigementen om geweld te gebruik ook frequenter. Het resultaat is de paradoxale situatie dat Taiwanezen met twee zakken geld, beiden met miljarden dollars rondreizen. Eén om op grote schaal te investeren in China, de andere om wapens te kopen ter afschrikking van een aanval van datzelfde China. De politieke vijandschap is omgekeerd evenredig met de economische belangenverstrengeling die sinds 1988 tussen de twee "landsdelen' is gegroeid. “Al die pressie van Communistisch China is stom en werkt averechts. Zij moeten leren van het Duitse en Koreaanse model. Eerst internationale erkenning van twee staten en dan hereniging. Voorafgaand aan hereniging zijn de beide Korea's nu lid van de Verenigde Naties. De twee premiers ontmoeten elkaar regelmatig, maar economisch is er nauwelijks interactie. Bij ons is het precies andersom. Wij zijn een van de grootste investeerders in China, maar politiek zwijgen zij ons dood en eisen dat de wereld ons doodzwijgt”, zei eerste vice-minister van buitenlandse zaken John H. Chang.

In de afwezigheid van directe contacten tussen de twee regeringen is er een reeks contacten geweest tussen twee speciaal voor dat doel opgerichte privé-organisaties, de "Vereniging voor Betrekkingen met de Overzijde van de Straat van Taiwan' (Association for Relations across the Straits, ARATS) aan Chinese zijde en de "Stichting voor Uitwisselingen met de Overzijde van de Straat' (Straits Exchange Foundation, SEF). Voorzitter van ARATS is een gepensioneerde burgemeester van Shanghai, Wang Daohan, en SEF-voorzitter een bejaarde industrieel, C.F. Koo. Zij hebben elkaar een keer ontmoet en functionarissen van de beide organisaties nog eens drie keer, maar verder dan samenwerking inzake illegale immigranten, smokkel- en misdaadbestrijding en de aanvaarding van burgerlijke stand-documenten is het nog niet gekomen.

Eind vorig jaar werd nog gehoopt dat er gedurende 1993 rechtstreekse vluchten tussen een aantal steden aan beide zijden tot stand zouden komen, maar die hoop is nu vervlogen. Het is niet alleen zo dat de staatsluchtvaartmaatschappij van Taiwan, "China Airlines' uitgesloten is, want dat zou nog begrijpelijk zijn. Waarnemend secretaris-generaal van de SEF, Shih Chi-ping wijst op de richtlijnen die de Chinese burgerluchtvaart-autoriteiten hebben uitgevaardigd voor vluchten tussen het vasteland en Taiwan. Daarin staat letterlijk dat er op en in vliegtuigen geen enkel teken van welke aard dan ook mag zijn dat “twee Chinas of één China - één Taiwan” propageert. “De symbolen aan de buitenkant van het vliegtuig, de decoraties in de cabine, de uitrusting, de verbruiksgoederen, tickets, bagage-labels, kranten en tijdschriften aan boord en alle andere artikelen mogen op generlei wijze de karakters "Chung Hua Min Kuo' (Republiek China) of de vlag daarvan of het Kwomintang-embleem dragen. In geval van schending heeft de Chinese Burgerluchtvaartdienst het recht om onmiddellijk de vergunning van de betrokken luchtvaartmaatschappij in te trekken”. Gedurende de laatste ARATS-SEF ontmoeting, begin februari heeft C.F. Koo een hot line tussen Peking en Taipei voorgesteld, maar er tevens bij gezegd, dat die alleen tot stand kan komen als Peking serieus is. Volgende maand zullen de twee elkaar weer ontmoeten op neutraal gebied: Singapore.

Het ziet er naar uit dat er voorlopig geen verdere beweging zal zijn, totdat er ingrijpende politieke veranderingen in China plaatshebben, niet zozeer de dood van de nu 88-jarige Deng Xiaoping. Integendeel. Er zijn indicaties dat Deng Xiaoping juist flexibeler is dan de werkelijke hardliners. Een Hongkongs maandblad met uitstekende contacten in Peking, "Ching Pao' (De Spiegel), citeerde in zijn november-nummer van vorig jaar Deng Xiaoping. Hij stelde “nieuwe praktische concessies voor die zouden tegemoetkomen aan Taiwans wens om als een gelijkwaardige politieke entiteit met betrekking tot grondwet en regeringsstructuur beschouwd te worden”.

In Taiwan werd deze uitspraak met grote belangstelling begroet, maar Shih Chi-ping zei dat zij nog steeds op details wachten. Volgens politieke commentatoren zijn die niet gekomen omdat de confrontatie met gouverneur Chris Patten in Hongkong alle aandacht opeist. Chinese bronnen zeggen dat de harde orthodoxe kern van de bejaarden in Peking de plannen voor democratische hervormingen in Hongkong aangrijpt om de pragmatici weer aan te vallen en dat de "Grote Sprong naar Rechts' die Deng Xiaoping vorig jaar heeft bewerkstelligd weer danig wordt afgezwakt. Het meer speculatieve blad "Cheng Ming' citeerde in zijn februari-nummer China's hoogste militair, generaal Liu Huaqing, die tijdens een militaire conferentie op 25 december zou hebben gezegd: “Wij hebben de Taiwan-autoriteiten herhaaldelijk gewaarschuwd, dat in geval zij Taiwanese onafhankelijkheid of "één China - één Taiwan' nastreven, wij geweld zullen gebruiken om de nationale hereniging te waarborgen. Evenzo, als de Britten de internationale kaart willen spelen en Hongkong semi-onafhankelijk willen maken of een onafhankelijke internationale stad in gecamoufleerde vorm, zullen wij onmiddellijk militaire middelen gebruiken om de kwestie op te lossen (...) en de Britten vragen naar huis te gaan”.

De situatie in Taiwan is aanzienlijk complexer en moeilijker voor China om greep op te krijgen dan in Hongkong. In Hongkong probeert een koloniale gouverneur gedurende de laatste jaren van het Britse bestuur de democratie te versterken door verruiming van het kiesrecht voor nog geen tweederde van de Wetgevende Raad. In Taiwan zijn al drie keer algemene verkiezingen geweest en de laatste in december vorig jaar toonde een ingrijpende verschuiving naar de oppositionele Democratisch Progressieve Partij, die sterk voor onafhankelijkheid is.

Het is heel goed mogelijk dat de DPP na de volgende verkiezingen in 1996 de macht zal overnemen. Yang Mei-hsin, directeur internationale zaken van de DPP zei dat de partij als zij regeringsverantwoordelijkheid op zich neemt een referendum zal houden over onafhankelijkheid. Als het zover komt en China zijn dreigementen kracht bijzet, zal het zich moeten keren tegen Taiwans meer-partijendemocratie, recentelijk gesterkt door 150 door Amerika geleverde F-16's en 60 uit Frankrijk afkomstige Mirages.