Owen, EG willen druk op Servië verder opvoeren; "Instemming Serviërs met vredesplan met resolutie Veiligheidsraad afdwingen'

BRUSSEL, 9 MAART. De internationale gemeenschap zal de komende weken de druk op Servië opvoeren om in te stemmen met een vredesregeling voor Bosnië. Met name aan president Jeltsin van Rusland wordt daarbij een cruciale rol toegedacht, gezien zijn invloed in Belgrado.

Dat werd gisteren duidelijk op een bijeenkomst van de twaalf EG-ministers van buitenlandse zaken in Brussel, waar EG-bemiddelaar Lord Owen verslag deed van het verloop van de vredesonderhandelingen in New York.

Owen zei op een persconferentie dat de komende twee weken beslissend zullen zijn voor het welslagen van het door hem en VN-bemiddelaar Vance opgestelde plan. Dat voorziet onder andere in de opdeling van Bosnië in tien autonome provincies. Tot dusver hebben alleen de Kroaten in Bosnië-Herzegovina ingestemd met het vredesplan. De Bosnische president Izetbegovic verliet afgelopen weekeinde de onderhandelingstafel, maar Owen rekent er op dat hij eind van de week terug zal zijn in New York om namens de moslims in Bosnië het licht op groen te zetten.

Indien dat inderdaad gebeurt, ontbreekt alleen nog de handtekening van Radovan Karadzic, de leider van de Serviërs in Bosnië. Owen gelooft niet dat Karadzic overstag zal gaan, als er geen zware economische, politieke en zelfs in beperkte mate militaire druk op de Serviërs wordt uitgeoefend. In het door de vredesbemiddelaar gewenste scenario moet die internationale druk de komende tijd worden opgevoerd via een resolutie van de VN-Veiligheidsraad.

Zo'n stap is zinvol en geloofwaardig, aldus Owen, omdat er een nieuwe situatie zal zijn ontstaan als twee van de drie partijen in Bosnië hun steun betuigen aan een vredesplan. “Als we eenmaal in dat stadium zijn beland, hoeven we niet langer in een vacuüm te opereren, dan ligt er een concreet en realistisch plan op tafel. Dan lijkt het me ook zeer legitiem dat er maximale druk wordt uitgeoefend op de derde partij om het plan ook te ondertekenen”.

Owen zei - en de twaalf EG-ministers waren het gisteren met hem eens - dat de internationale gemeenschap bereid moet zijn om met militaire middelen naleving van een eenmaal gesloten vredesakkoord af te dwingen. Dat impliceert dat - onder commando van de Verenigde Naties en met een grote inbreng van de NAVO - grondtroepen naar Bosnië-Herzegovina zullen worden gestuurd. De Amerikaanse president Clinton heeft al te kennen gegeven dat de VS daaraan zullen meedoen.

Maar, werd gisteren verschillende malen onderstreept, zover komt het alleen maar nadat alle drie de partijen in Bosnië hebben ingestemd met het vredesplan. Er is geen land ter wereld bereid om troepen naar Bosnië te sturen zolang de Serviërs in hun afwijzende houding volharden. Dat zou immers onherroepelijk “een grote oorlog” betekenen, waarbij de betrokken gevechtstroepen gedwongen zijn om langdurig te blijven, aldus Owen. “Die les heeft Vietnam ons geleerd”.

Anders ligt het als de drie betrokken partijen de nieuwe kaart van Bosnië hebben geaccepteerd, maar sommige milities en oorlogsheren in de republiek “krampachtig” weerstand blijken te bieden. In die gevallen moeten vredestroepen “vastberaden” en “krachtdadig” kunnen optreden om respectering van de afgesproken grenzen af te dwingen en desnoods gebied te heroveren. Volgens Owen moeten de troepen daarom zwaarder uitgerust zijn dan de huidige VN-blauwhelmen. Ze moeten de beschikking hebben over geavanceerd en voldoende zwaar materieel omdat ook de potentiële vijand over modern materieel beschikt.

Owen wilde gisteren niet ingaan op de vraag hoeveel soldaten volgens hem nodig zijn om naleving van de vredesregeling af te dwingen. Hij zei alleen dat volgens hem in het begin relatief veel mensen nodig zullen zijn en dat hun aantal in een latere fase geleidelijk kan verminderen. De afgelopen tijd circuleren getallen van tussen de 40.000 à 60.000 man, terwijl nu ook al wordt gesproken over aantallen van boven de 100.000, zei de Nederlandse minister Kooijmans na afloop van de vergadering.

Opvallend veel waardering was er gisteren voor de houding van Rusland. Zowel Lord Owen als verschillende ministers prezen de constructieve opstelling van de Russische president Jeltsin in de vredesonderhandelingen. Owen zei dat die houding wordt ingegeven door weloverwogen eigen belang. In eigen land krijgt Jeltsin veel kritiek op de steun die hij verleent aan de boycot tegen Servië. Om die binnenlandse onrust weg te nemen, is Jeltsin gebaat bij een snelle oplossing van het conflict in Bosnië. Bovendien heeft Jeltsin er belang bij dat etnische geschillen op de Balkan niet de grenzen oversteken, aldus Owen.