Japan: debat om manipulatie embryo's

TOKIO, 9 MAART. Een gynaecoloog heeft een publiek debat geopend in Japan over een wijdverspreide, geheime medische praktijk in het land: de operatieve vermindering van embryo's bij zwangere vrouwen, die door het kunstmatig vergroting van de vruchtbaarheid in verwachting zijn van een meerling.

Critici menen dat deze praktijk de deur wagenwijd heeft opengezet naar ongebreidelde selectie van ongeboren kinderen. Wie geeft artsen de autoriteit om te beslissen wie van de embryo's in leven mag blijven, zo vragen zij. Welke maatstaven gelden daarbij: geslacht, gebreken? Is het niet egoïstisch van ouders eerst de vruchtbaarheid van de vrouw te verhogen en dan te proberen het aantal embryo's te verminderen?

De 50-jarige specialist, Yahiro Nezu, zei afgelopen zaterdag op een persconferentie in de stad Suwa, 200 kilometer noordwestelijk van Tokio, dat hij zelf in de afgelopen vijf jaar 32 van zulke operaties heeft uitgevoerd. “Maar het gebeurt achter gesloten deuren (...) als in het hele land in het geheim daarmee wordt doorgegaan, bestaat het gevaar van arbitraire selectie en abortus van embryo's. Ik besloot dat het tijd werd voor ons om onze eigen verantwoordelijkheid ter discussie te stellen.”

De gynaecoloog had in 1986 de eerste operatie in Japan uitgevoerd, waarbij vier embryo's werden verminderd tot twee. Zware druk van de Vereniging voor het Welzijn van Moeders, die is belast met het toezicht op de Wet op Abortus, maakte vervolgens een eind aan de medische ingrepen. Het was volgens de Vereniging ethisch ontoelaatbaar dat de selectie en eliminatie van leven gebeurde door zulke operaties. Maar toepassing van methoden die de vruchtbaarheid van vrouwen vergroot, heeft het aantal operaties in de afgelopen jaren weer fors doen toenemen.

Begin februari had de arts, die hoofd is van een vrouwenkliniek in Suwa, een anoniem artikel geschreven in de Mainichi Shimbun, een van de drie grote serieuze Japanse dagbladen. Omdat de kritiek aanhield, maar een debat uitbleef, besloot hij uit de anonimiteit te treden. Hij stelde zaterdag voor dat er regels komen voor de operaties. Een woordvoerder van de Vereniging zei zaterdag tegenover de krant dat zulke operaties niet vallen onder de abortus die de wet toestaat en daarom strafbaar zijn. Volgens de woordvoerder moet de verhoging van de vruchtbaarheid onder controle worden gebracht. De Vereniging wil een nationale richtlijn uitgeven voor artsen om te stoppen met de operaties.

Volgens de wet is abortus in Japan toegestaan, indien zwangerschap ernstige schade kan toebrengen aan de gezondheid van de vrouw. De wet definieert abortus als de verwijdering van een embryo of foetus. Volgens de Vereniging wordt met de bewuste operatie de ongewenste embryo in het lichaam van de vrouw gedood en het embryo niet verwijderd en is de operatie zodoende geen abortus in de zin van de wet. Toen de wet werd ingevoerd was er in Japan nog geen sprake van de mogelijkheid de vruchtbaarheid van vrouwen te verhogen.

De Japanse Vereniging van Gynaecologen wil dit voorjaar een studie publiceren over de ethiek van de operaties, hoe zulke operaties kunnen worden voorkomen en wat wettelijk moet worden geregeld bij meervoudige zwangerschap. Waarnemers menen dat de vereniging veel te traag is en dat Japan in dit opzicht op het Westen achterloopt.