Hilariteit bij de Van Warmerdams; "Kaatje' is smeuïge satire op benepen burgermansmoraal

Voorstelling: Kaatje is verdronken door De Mexicaanse Hond. Tekst, regie en decor: Alex van Warmerdam; muziek: Vincent van Warmerdam, e.a. spel: Olga Zuiderhoek, Aat Ceelen, Ariane Schluter, Alex van Warmerdam. Gezien: 5/3 Toneelschuur Haarlem. Aldaar: t/m 13/3, daarna elders t/m 22/5.

Van de gebroeders Van Warmerdam is Alex degene met de reputatie alles te kunnen. Dat mag wat onrechtvaardig zijn tegenover Marc en Vincent, feit is in elk geval dat Alex zich heeft ontwikkeld tot een theaterduizendpoot. In Kaatje is verdronken, een nieuwe muziektheaterproduktie van De Mexicaanse Hond, bewijst hij zijn veelzijdigheid door zich te manifesteren als tekstschrijver, regisseur, decorontwerper, acteur en muzikant. Zelfs met het componeren van de muziek heeft hij zich bezig gehouden, al hadden Vincent van Warmerdam en enkele anderen daar een groter aandeel in dan hij.

Muziek en toneel zijn in de voorstelling op een losse manier met elkaar verbonden - of eigenlijk zelfs dat nauwelijks. De songs verwijzen weliswaar naar de situatie in het stuk, maar ze kunnen ook goed op zichzelf staan (wat al het geval is: de nummers zijn op cd uitgebracht). In feite bestaat Kaatje is verdronken uit een reeks sketches, onderbroken door vaak nogal country-achtige muziek van vier musici, onder wie Alex van Warmerdam achter de drums.

De scènes spelen zich af in een kustplaatsje waar het echtpaar Johannes en Irma en hun vijftienjarige dochter Ka elkaar het leven zuur maken zoveel ze kunnen. Vooral vader Johannes (een fantastische rol van Aat Ceelen) is daar heel bedreven in. Zelf ziet hij zijn tirannieke bemoeizucht waarschijnlijk aan voor vaderlijke bezorgdheid. Bijna alle ruzies met dochter en echtgenote zijn immers te herleiden tot twee kwesties die hem dwars zitten: de verwilderde tuin en de hitsigheid van Ka.

Zolang in de tuin geen sprake is van structuur en compositie kunnen wel tien mannen met “een paal in hun broek” zich er ongezien ophouden en dus is Ka onveilig, luidt zijn redenering. Vandaar dat tuinman Koppe (Alex van Warmerdam) op een dag wordt ingeschakeld. Hoewel het grote raam in de oranje woonkamer onveranderd uitzicht biedt op een door een houten schutting afgescheiden armetierig stukje grond met een kale boom en wat dood riet, zien we Koppe buiten druk in de weer met schaar en maaimachine. Na verloop van tijd komt hij steeds vaker binnen en wordt hij opdringeriger (vooral tegenover moeder Irma). Tegelijkertijd blijkt tussen de regels door dat hij in het verleden met Johannes diens schoonzusje Kaatje heeft verdronken.

Het is een merkwaardige plot en het nogal abrupte einde maakt geen sterke indruk, maar aan het geheel doet dat nauwelijks afbreuk. Kaatje is verdonken is een hilarische voorstelling met veel van dit soort dialogen:

Johannes: “Doe jij dat om te pesten?”

Irma: “Wat?”

Johannes: “Die jurk. En het is pas maandag.”

Aat Ceelen en Olga Zuiderhoek kunnen allebei ontzettend vuil kijken en de echtelijke ruzies die ze uitvechten zijn dan ook van een verwoestende intensiteit. Intussen vraag je je af wat erger is: het kind zijn van deze mensen die elkaar het liefst dood wensen, of de ouders zijn van een pruilende puberdochter (Ariane Schluter) die niet anders dan op huiltoon kan communiceren.

De benepen burgermansmoraal waarvan dit gezin doordrongen is, zou een ondraaglijk humorloos of treurig makend stuk hebben opgeleverd als tekst, regie en spel tezamen niet hadden geresulteerd in de smeuïge satire die het nu is geworden. Zo heb ik erg gelachen om het raampje in de voordeur waardoorheen men elkaar begluurt op een manier die doet denken aan Alex van Warmerdams film De Noorderlingen waarin iedereen zijn buren nauwlettend in de gaten houdt.