Fascinerende film over de mysterieuze Tiroler ijsmummie

Herhaling Iceman, Horizon, BBC 2, woensdag 18.10-19.00u.

In april vorig jaar wijdde het BBC-wetenschapsprogramma Horizon een aflevering aan de IJsman, de mysterieuze mummie die in september 1991 in het Tiroler hooggebergte werd ontdekt. Dat fascinerende programma werd toen jammer genoeg niet herhaald.

Gisteren maakte de BBC dit verzuim meer dan goed door uitzending van een nieuwe, bijgewerkte versie. De update bevat beelden van nieuwe opgravingen van vorig jaar, onthult nieuwe feiten en presenteert aangescherpte speculaties over 's mans herkomst en leefgewoonten.

Vorig jaar was al duidelijk dat de ijsmummie niet, zoals aanvankelijk op grond van zijn "bronzen' bijl was aangenomen, 4000 jaar oud is maar 5300 jaar. Dit bleek uit de radiokoolstofdatering van organisch materiaal uit de mummie en de bijvondsten. Bovendien bleek de bijl helemaal niet van brons maar van koper. Dit betekent niet alleen dat de mummie een stuk ouder was dan gedacht, maar tevens dat de begingrens van de Kopertijd moet worden bijgesteld.

Het fascinerende aan de "archeologische vondst van de eeuw' is dat het om zo'n complete, herkenbare mens gaat. Een echte persoon kortom in wie men zich kan trachten in te leven. Het onderzoek naar de ijsmummie vordert frustrerend traag, voor een deel als gevolg van bestuurlijk getouwtrek over wie in welk land wat mag doen. Sinds vaststaat dat de man net enkele meters aan de Italiaanse zijde van de grens lag, worden nieuwe bijvondsten in Italië bewaard. Bijvoorbeeld het tot dusver ontbrekende afgebroken uiteinde van de boog en een bonten ijsmuts met leren keelband.

Voor onderzoek naar de maaginhoud en analyse van het DNA is er nog geen toestemming. Wel staat nu vast dat de man ouder was dan 30, graanprodukten at en schoenen van maat 38 droeg. De hersenen zijn, zo blijkt uit een röntgenopname, geheel intact zij het flink gekrompen.

Er kan, aldus Horizon, weinig twijfel over bestaan dat de man afkomstig was uit een landbouwgemeenschap, maar de vraag is: waar? Op grond van het type vuursteen dat hij bij zich droeg, lijkt een herkomst ten zuiden van de Alpen het waarschijnlijkst. Mogelijk was hij een herder die, met pijl en boog gewapend tegen wilde dieren, het hooggebergte introk om zijn kudde schapen of geiten te weiden, daarbij de weg kwijtraakte, door sneeuw werd overvallen, beschutting zocht, onderkoeld raakte en stierf. Maar zeker is dit scenario allerminst. En de vraag is of we het wel ooit zullen weten.