Australische conservatieven willen economische omwenteling; Boeren, belastingen en vakbondsvrijheid staan in verkiezingscampagne centraal

QUEANBEYAN, 9 MAART. Vijftig wol- en rundveeboeren op de verkiezingsbijeenkomst van de New South Wales Farmers Association vullen de helft van de zaal van Kangaroo Rugby Football Club in Queanbeyan, tien kilometer buiten de Australische hoofdstad Canberra. De meesten hebben altijd al conservatief gestemd en zullen dat ook aanstaande zaterdag weer doen bij de federale parlementsverkiezingen. Het gaat bij deze bijeenkomst echter vooral om het genereren van positieve publiciteit voor de invoering van een belasting op consumptiegoederen.

Deze BTW, in Australië GST genoemd, staat hoog op de agenda van de door John Hewson geleide conservatieve coalitie van de Liberalen en de Nationale Partij. Belastinghervorming vormt een cruciale component in het ”Fightbackprogram' van de conservatieven, dat tot doel heeft het aantal werklozen in Australië in zeven jaar tot 500.000 te halveren. De GST is inzet van de electorale krachtmeting geworden.

De Labour-regering van minister-president Paul Keating probeert de kiezers te weerhouden conservatief te stemmen. Hij wijst op de nadelige gevolgen van de belasting op de Australische manier van leven en de inherente oneerlijkheid van niet-progressieve belastingen. “GST zal de recessie bevorderen. Hoe kun je groei stimuleren door een belasting op consumptie in te voeren?”, vraagt hij zich elke dag voor de televisiecamera's af.

“We horen zo veel nonsens over deze belasting dat het hoog tijd is dat de mensen de waarheid te horen krijgen”, zegt John Crawford, de voorzitter van de New South Wales Farmers. “Het is alleen jammer dat de Liberalen en de Nationale Partij de belasting zelf niet beter verkopen. We zullen ze nu echter meehelpen.”

De wolprijs is de laatste vijf jaar ingestort. Was een kilo in 1988 nog twaalf Australische dollar (15,60 gulden) waard, nu brengt dit nog maar $ 3,80 op. Crawford zegt dat de meeste Australiërs weten dat de wolboeren een crisis doormaken. “Wat veel Australiërs echter niet weten is dat ons land zelfs in deze depressieve wereldmarkt nog terrein verliest aan Nieuw Zeeland, Argentinië en Zuid-Afrika. Een van de redenen daarvoor is ons foute belastingssysteem. Een groot deel van de kosten van boeren zijn belast, zoals groothandelsbelasting op landbouwmachines, benzineaccijns en loonlijstbelasting voor bedrijven met meer dan twintig werknemers.”

“Omdat we geen GST hebben, kunnen we die voor de uitvoer niet aftrekken. We zijn dus in een nadelige positie vergeleken met veel andere agrarische exportlanden. Aftrek van GST-belasting is internationaal geaccepteerd. Als we zaterdag niet van politieke richting veranderen, wordt de crisis op het platteland nog groter. We weten allemaal dat de depressie in ruraal Australië zo groot is, dat het aantal zelfmoorden het aantal verkeersdoden daar al overtreft”, aldus Crawford.

De op de verkiezingsbijeenkomst aanwezig Nieuwzeelandse ex-minister van belastingzaken, Trevor de Cleene, zegt dat Australië het enige land ter wereld is dat zijn agrarische uitvoer zo zwaar belast. De Cleene maakte deel uit van een Labour-regering die in zijn land de belasting invoerde. Hij vindt het verwonderlijk dat zijn Australische geloofsgenoot, minister-president Paul Keating, een tegenstander van GST is.

De Cleene: “Het is een belasting die in het voordeel van de gewone werknemers is. Zij kunnen niet, zoals zakenlieden, inkomstenbelasting vermijden. De GST wordt door iedere consument betaald. Keating was in 1985 nog voorstander van invoering. Het is duidelijk dat hij zich alleen tegen de GST verzet om politieke redenen. Ik heb overigens grote bewondering voor zijn vermogen om van de GST het centrale thema te maken. Dat is zijn laatste kans om de verkiezingen niet te verliezen.”

Dat Keating electoraal nog niet is afgeschreven, is een wonder. Na tien jaar Labour-bewind met Keating als minister van financiën en premier in een hoofdrol, bereikte Australië onlangs een nieuw werkloosheidsrecord: meer dan een miljoen mensen (circa 11 procent) waren zonder werk. Economisch pessimisme overheerst. In januari verwachtte 45 procent van de Australiërs dat de volgende twaalf maamden een financiële verbetering zouden opleveren. De buitenlandse schuld is verder opgelopen tot 42 procent van het bruto nationaal produkt.

Volgens de conservatieve coalitie lig het antwoord in een fundamentele revisie van de Australische economie. “Het moet anders. Voor het eerst in onze geschiedenis geven we onze kinderen een slechtere start in het leven, dan die we zelf hadden. In ons land met zoveel natuurlijke voordelen is dat volstrekt onnodig”, zegt John Hewson.

Hewson propageert naast hervorming van het belastingstelsel ook een vergaande liberalisering van de arbeidsverhoudingen. Hij wil een eind maken aan collectieve arbeidsovereenkomsten en de beschermde positie van de vakbonden. Overeenkomsten per bedrijfstak, of individuele arbeidscontracten geven de mogelijkheid om produktiviteitsstijging per bedrijf of werknemer te belonen. Volgens Keating zal het systeem echter leiden tot uitbuiting en ”slavenlonen' voor jongeren, van wie velen werkloos zijn.

Hewsons plannen worden gesteund door de Australische Kamer van Koophandel en Industrie, die vaststelt dat collectieve arbeidsovereenkomsten per bedrijfssector de produktieviteitsgroei van Australische bedrijven dwarsboomt. “Handel en industrie zijn er moe van dat de belangen van de vakbeweging een groter gewicht krijgen dan hetgeen de natie werkelijk nodig heeft”, stelde de Kamer vorige week in een paginagrote advertentie in de grote dagbladen, waarin overigens niet rechtstreeks een conservatief stemadvies wordt gegeven.

De directeur van de National Farmers Federation in Canberra, Rick Farley, meent dat de Labour-regering veel goeds heeft gedaan, zoals het laten zweven van de Australische dollar en het dereguleren van de financiële markt. “Daardoor zijn onze landbouwprodukten in prijs concurerender geworden en zijn de renteprecentages verlaagd. Labour kan echter nooit op een daadwerkelijke wijze de macht van de bonden aanpakken, omdat de vakbonden en de Labourpartij te nauw met elkaar zijn verbonden.”

Don Stammer, hoofd-econoom van de investeringsadviseurs Bain Securities in Sydney, zegt dat ook Labour de noodzaak van flexibelere arbeidscontracten onderkend. “Ze hebben de laatste tien jaar al veel voortgang geboekt door het introduceren van overeenkomsten op bedrijfsbasis, die gekoppeld zijn aan produktiviteit. Labour zal daarmee op evolutionaire manier mee doorgaan. Er blijft bij hen natuurlijk wel een belangrijke rol voor de bonden weggelegd.

Volgens Christine Wallace, een journalist van de Australian Financial Review, die onlangs een biografie over de liberale leider John Hewson schreef, mag Labours positieve bijdrage aan het marktgericht aanpassen van de arbeidsverhoudingen niet onderschat worden. Volgens haar kunnen de Australische vakbonden wel degelijk pragmatisch zijn. Hewson zal de bonden echter zo hard aanpakken, dat grote arbeidsonrust mogelijk is.

“Hij is een pure economische fundamentalist. Hewson heeft weliswaar een compromis toegestaan door de GST niet toe te passen op de meest gebruikte voedingsmiddelen. Dat deed hij, omdat hij anders de verkiezingen zou verliezen. Als hij eenmaal minister-president is, zal zijn bereidheid om water bij de wijn te zijn zeer gering zijn. Ik hoop eigenlijk op winst voor Hewson, want anders ligt mijn boek volgende week in de ramsj. Maar als hij wint, kan dat een frontale confrontatie met de bonden betekenen. Ik vraag me af, of Australië dat op dit moment kan gebruiken”, aldus Wallace.

Beide politieke groeperingen zullen verder gaan met het privatiseren van federale staatseigendommen. Labour zal later dit jaar 75 procent van de aandelen van de gefuseerde luchtvaartmaatschappij Qantas en Australian Airlines op de Australische beurs aanbieden. De overige 25 procent wordt verkocht aan British Airways. Verder zal Labour na de eerdere 30 procent nog eens 19 procent van de Commonwealth Bank privatiseren.

Het privatiseringstempo van de conservatieven zal veel hoger liggen en gaan leiden tot de volledige verkoop van Telecom, de Commonwealth Bank en de internationale vliegvelden. Bovendien zal een conservatieve federale regering de staatsregeringen onder druk zetten om ook spoorwegen, havens, elektriciteitsbedrijven en staatsbanken te verkopen. “Dat maakt het aanbod van nieuwe bedrijven wellicht zo groot dat de stijging van de waarde van andere aandelen op de Australische beurs onder druk komt te staan”, verwacht Don Stammer.