Verlies SPD in Hessen, winst extreem rechts

BONN, 8 MAART. De SPD heeft gisteren een onverwachts zware nederlaag geleden in de raadsverkiezingen in de Duitse deelstaat Hessen. De sociaal-democraten verspeelden 8,4 procent ten opzicht van hun score van maart 1989 en kwamen uit op 36,4, hun slechtste resultaat sinds 1948. De regionale SPD-premier, Hans Eichel, weet het verlies mede aan “het solistische gedrag” van leden van de SPD-top in Bonn en “te weinig teamgeest en gebrek aan duidelijkheid” van de partij in de Bondsdag.

De CDU verloor verhoudingsgewijs bescheiden, zij zakte met 2,3 procent naar 32. Grote winnaars waren de rechts-radicale Republikaner, die van 0,7 naar 8,3 procent sprongen, en de in Hessen traditioneel sterke Groenen, die met een winst van 1,9 op 11 procent kwamen. De FDP steeg licht tot 5,1 (was 4,8). De veelbesproken Politikverdrossenheit van de kiezers bleek niet alleen uit het verlies van de grote volkspartijen, en de winst links en rechts van hen, maar ook uit het opkomstpercentage onder de 4,3 miljoen stemgerechtigden. Dat was lager dan ooit, namelijk 71 ('89: 78).

Het verlies van de SPD, dat vooral ten goede kwam aan de Republikaner, was dramatisch in grote steden als Frankfurt (minus 8 procent, de CDU werd daar grootste partij), Kassel (minus 26) en de hoofdstad Wiesbaden (minus 16). In Frankfurt wist de regerende burgemeester, Andreas von Schoeler, zich met hulp van de Groenen maar net te handhaven tegen zijn CDU-concurrente Petra Roth.

In Bonn hebben de grote partijen bezorgd gereageerd op de winst van de Reps. In Frankfurt en in andere steden in Hessen werd gisteravond al direct betoogd tegen het succes van deze rechts-radicalen, al werd ook aangetekend dat de geestverwante NPD - in '89 goed voor 6,6 procent - nu geheel uit de lokale parlementen verdwijnt.

Joschka Fischer, minister van milieu en vice-premier in Hessen en zeker nu de onbetwiste nummer één van de Groenen in Duitsland, zei “bezorgd” te zijn over de score van de Reps. Volgens hem heeft de SPD de nederlaag van gisteren vooral te wijten aan haar onduidelijke oppositierol in Bonn. Ignaz Bubis, voorzitter van de Centrale raad der joden in Duitsland (FDP-lid en en inwoner van Frankfurt), zei wel enige winst van de Republikaner te hebben verwacht omdat de grote partijen in de Bondsdag zolang treuzelen over grote kwesties als wijziging van het asielrecht en de opzet van het Solidariteitspact (voor de opbouw van Oost-Duitsland en de consolidering van de Westduitse economie).

Naar de verkiezingen in Hessen, de enige in Duitsland voor het in 1994 tot een marathonjaar met dertien verkiezingen komt, was met spanning uitgezien omdat zij mede als graadmeter voor de nationale krachtsverhoudingen werden beschouwd. Vrij algemeen werd de uitslag gisteren in verband gebracht met gebeurtenissen van de afgelopen week in Bonn, Kiel en Frankfurt.

Pag.5: Tegenslag voor Kohl en Engholm

In Bonn had kanselier Helmut Kohl donderdag een ernstige nederlaag geleden toen de Bondsdagfractie van de CDU/CSU weigerde akkoord te gaan met een de dag daarvoor onder zijn leiding in de coalitietop afgesproken compromis over verhoging van de benzine-accijns met 13 Pfennig per 1 januari 1994 en uitstel van de door CDU-minister Günther Krause voorgestelde invoering van een vignet voor alle gebruikers van de Duitse autowegen. Fractieleider Wolfgang Schäuble, die met Kohl en de FDP-top het compromis had gesloten, kwam vrijdag de “in een parlementaire democratie doodgewone” afwijzing door zijn fractie melden met de opmerking dat “zoiets vaker kan gaan gebeuren”.

In Kiel, de hoofdstad van de deelstaat Sleeswijk-Holstein, kwam SPD-premier, partijvoorzitter en kandidaat-kanselier Björn Engholm verder in de problemen nadat hij had besloten zijn minister van sociale zaken Jansen, te ontslaan als vice-premier maar als minister te handhaven. Binnen en buiten de SPD was aangedrongen op het ontslag van Jansen, van wie begin vorige week bekend werd dat hij uit eigen zak ruim 40.000 mark had betaald aan Reiner Pfeiffer, de man die in 1887 voor de toenmalige CDU-premier Uwe Barschel een lastercampagne tegen Engholm hielp opzetten en uitvoeren maar dat ook destijds, vlak voor de regionale verkiezingingen in Sleeswijk-Holstein, zelf onthulde.

Voor het goede resultaat van de Groenen in Hessen heeft waarschijnlijk ook een rol gespeeld dat bij de chemie-reus Hoechst in Frankfurt afgelopen week tot drie keer toe ongelukken zijn gebeurd. Daarbij ontsnapten vrijdag en zaterdag giftige dampen en verfstoffen. Een deel van het fabrieksterrein wordt wegens lekkage van gevaarlijke stoffen afgegraven en onderzocht. De onrust onder de (omwonende) bevolking, die dinsdag door de politie moest worden gewaarschuwd dat zij binnenshuis moest blijven, werd nog vergroot door berichten in de media (onder meer in Der Spiegel) dat Hoechst ook werkt met zeer goedkope dagloners, die zonder ervaring, nadere instructie of opleiding in de fabriek aan het werk worden gezet.