Italianen weigeren in smeergeldaffaires "gevallen goden' gratie

VERONA, 8 MAART. “Ze moeten allemaal tegen de muur, niets geen pardon.” De bejaarde man in zijn cashmere jas zegt het, de middelbare vrouw in bontjas zegt het, de plaatselijke punk zegt het. Op deze zonnige zondagmorgen op het centrale plein van Verona, waar honderden mensen in het sjiek paraderen langs de eeuwenoude arena, is het bijna onmogelijk iemand te vinden die begrip heeft voor de voorstellen van het Italiaanse kabinet voor een gedeeltelijke amnestie in de smeergeldaffaire. Wat overheerst is het gevoel van wraak: wie fout is geweest, mag niet vrijuit gaan.

“Het is onaanvaardbaar dat iemand die jarenlang heeft gestolen, daarvoor niet wordt gestraft”, zegt een man van middelbare leeftijd fel. Het protest van de graffiti-artiesten schreeuwt de wandelaars in koeieletters toe vanaf de twee vleugels van het gemeentehuis: “Conso, je bent een klootzak.”

Conso is Giovanni Conso, de voormalige rechter van het Constitutionele Hof die als nieuwbakken minister van justitie mede zijn handtekening heeft gezet onder de kabinetsplannen voor een gedeeltelijke amnestie. Hij en premier Amato hebben de voorstellen verdedigd als een poging om een einde te maken aan de verlamming van economie en politiek in Italië. Maar de plannen zijn onder vuur genomen als een vrijbrief voor corrupte politici.

De Milanese rechters, van wie sommigen hebben gepleit voor een "politieke oplossing', schreven in een gezamenlijke verklaring dat de kabinetsplannen lijnrecht staan tegenover hun voorstellen. “De wijzigingen in de wet zullen het onmogelijk maken om de feiten en de verantwoordelijkheden van degenen die ze hebben begaan, vast te stellen”, aldus de verklaring van de rechters. Zij waarschuwen dat hun onderzoek dreigt te worden verlamd door de kabinetsplannen.

Het kabinet heeft in zijn voorstellen een scheiding aangebracht tussen overtreding van de wet op de financiering van politieke partijen enerzijds en corruptie en afpersing anderzijds. Op de eerstgenoemde overtreding staat niet langer gevangenisstraf (maximaal vier jaar), maar een tweevoudige administratieve sanctie: een boete die het drievoudige kan bedragen van het ontvangen geld; en een verbod tot maximaal vijf jaar op het vervullen van openbare functies.

De ratio hiervan is dat schending van de wet op de financiering van politieke partijen wordt gezien als een minder ernstig vergrijp dan corruptie. Het kabinetsdecreet sluit aan bij een opmerking van Mino Martinazzoli, secretaris van de christen-democratische partij. “Overal het woord stelen voor gebruiken is immoreel”, aldus Martinazzoli. “Schending van de wet op de financiering van de politieke partijen is geen diefstal; het is een onrechtmatigheid.”

De angst bestaat dat dit onderscheid een uitweg biedt aan politici die van corruptie worden beschuldigd. Zij zullen zich verdedigen door aan te voeren dat de ontvangen steekpenningen een vrijwillige bijdrage aan de partij waren, niet gebonden aan een tegenprestatie in de vorm van een contract of een vergunning. Bovendien is niet goed duidelijk wie er toezicht moet houden op de financiën van partijen, als de strafrechter dat niet meer is.

Een ander punt van kritiek is dat de administratieve sancties voor een parlementslid niet voorzien in het neerleggen van zijn functie. “Wie is gekozen heeft een soort heilige investituur die niet mag worden aangetast”, verklaarde premier Amato. Terwijl volgens het decreet overtreders van de wet op de financiering van de politieke partijen, geen representatieve functies meer kunnen vervullen zoals minister of staatssecretaris, wethouder of president van een bedrijf in de publieke sector.

Iets minder omstreden is een ander hoofdelement van de kabinetsplannen: de uitbreiding van de mogelijkheden voor een versnelde procesgang. In een wetsvoorstel wordt deze mogelijkheid, tot nu toe voor misdrijven waarop minder dan twee jaar celstraf staat, uitgebreid naar corruptie en afpersing. In ruil voor een schuldbekentenis en het afzien van hoger beroep krijgt de verdachte dan een lagere straf.

Premier Amato en minister Conso verdedigen zich tegen de storm van kritiek door te zeggen dat hun plannen zijn bedoeld om snel een juridische streep te zetten onder de smeergeldzaken en te voorkomen dat de zaken, zoals de regel is in Italië, zich nog jaren voortslepen. Het echte "zand-erover', zei Amato, “is een strafproces dat tien jaar duurt zonder enig resultaat. Onze maatregel gaat meteen in, met automatische sancties, precies zoals de mensen willen.”

De kabinetsplannen beogen ook de verlammende effecten van de smeergeldonderzoeken op de economische activiteit af te zwakken. Met name in de bouw ligt veel werk stil. Soms is er beslag gelegd op de bezittingen van een van corruptie verdacht bedrijf, soms zijn de betalingen stopgezet omdat blijkt dat steekpenningen zijn betaald voor een project. Italiaanse bouwbedrijven hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat zij als gevolg hiervan massaal mensen moeten gaan ontslaan, op een moment dat de werkloosheid toch al stijgt. Het kabinet heeft in een decreet een reeks maatregelen genomen die het mogelijk moet maken dat het werk weer wordt hervat, ook al loopt het onderzoek nog.

Het kabinet is nog niet klaar met de discussie over een politieke oplossing voor de smeergeldschandalen. Op tafel liggen voorstellen om het mogelijk te maken dat verdachten in preventieve hechtenis worden genomen, een taktiek die regelmatig is toegepast door de Milanese justitie, in de hoop dat een verblijf in de cel mensen tot nadenken zou brengen. De discussie hierover is aangewakkerd door de behandeling van Enzo Carra, een vooraanstaande christen-democraat die vorige week in handboeien de rechtszaal werd ingevoerd, hoewel er geen direct gevaar was dat hij zou vluchten.

Intussen blijft het aanklachten regenen. In Verona waren dat afgelopen weekeinde de belangrijkste lokale christen-democraten: de Europarlementariër Gabriele Sboarino, parlementslid en ex-staatssecretaris Alberto Rossi, en Kamerlid Gastone Savio. Terwijl het land discussieert over een amnestie, gaat wat een krant in Verona “de val van de goden” noemt, onverminderd door.