ENIGE ZAKENMAN ONDER DE DAMMERS

Zijn naamsbekendheid opent deuren in Minsk en Moskou. Als zesvoudig wereldkampioen dammen handelt Harm Wiersma in relaties. Op jacht naar zijn zevende wereldtitel speelt hij deze week in Friesland tegen Clerc en Baljakin.

Een kampioen moet spelen. Dat willen de fans, dat hebben de bond en de sport nodig. De beide Nederlandse oud-wereldkampioenen Harm Wiersma en Ton Sijbrands lasten een pauze in, maar keerden terug. Sijbrands kroop in 1988 weer achter het bord. Wiersma speelt al weer bijna een jaar. “Om wat leven in de brouwerij te brengen.”

De 39-jarige Wiersma heeft zoveel talent dat hij zonder serieuze studie opnieuw wereldkampioen zou kunnen worden. Hij won de hoogste titel al zes maal, voor het eerst in 1976. Acht jaar later nam hij afscheid, deed hij afstand van de wereldtitel. In Surhuisterveen begon vorig jaar zijn terugkeer die hem rechtstreeks een plaats aan de top opleverde. Hij won er het Nederlands kampioenschap en werd in het najaar met Sijbrands, Clerc en de Witrus Baljakin gedeeld tweede achter kampioen Tsjizjov op het wereldkampioenschap in Toulon.

Om te bepalen wie Tsjizjov mag uitdagen moesten die spelers een herkamp spelen. In Toulon leken de spelers zich uit te spreken voor een systeem met matches, maar Clerc veranderde van gedachten. Hij verkoos de bestaande reglementen van de internationale dambond, waarna Sijbrands zich terugtrok uit de herkamp. Wiersma, Clerc en Baljakin treffen elkaar ieder driemaal. Wiersma won de eerste partij van de Witrus, daarna eindigden de andere vier partijen eindigden in remise.

De driekamp wordt gespeeld in Zaal Hollema, een cafe met biljart in Surhuisterveen, een dorp met zesduizend inwoners dat halverwege Heerenveen en Groningen ligt. Achter het cafe begint het zalencentrum, zoals dat overal in Nederland te vinden is voor amateurtoneel, bruiloften en denksporten: met harde houten stoelen en Perzisch tapijt op tafel, met vetplanten in de vensterbank, met meegebrachte broodtrommels en minidambordjes.

Vijftien toeschouwers keken in de speelzaal naar het demonstratiebord, een houten tafel, twee simpele bureaustoelen en de spelers. De Rabobank gaf zijn naam aan de match, de plaatstelijke middenstanders mogen om de beurt hun naambordje aan de speeltafel hangen: de modezaak, het broekenhuis, de vleeswarenwinkel en de garage.

De organisatie en de commentaarzaal waren te vinden op de eerst verdieping. "Laarzen en klompen uit s.v.p.', meldde een bordje naast de trap. Boven gaf de Witrus Gantwarg uitleg over de partij. Zijn gebrekkige uitspraak van het Engels deerde niemand, dammers communiceren op het bord, met zetten. Gantwarg zei niet veel, schoof af en toe met schijven. Twintig dammers koesterden het grote, stille en diepe peinzen. Het prijzengeld van de Rabomatch is tienduizend gulden.

Zaterdag viel er nog geen beslissing. Ook de tweede partij tussen de beide Nederlandse spelers eindigde in remise. Wiersma blijft aan kop staan met vijf punten uit vier duels, Clerc volgt met drie uit drie en de Witrus Baljakin uit Minsk staat derde met twee uit drie. “Je kan niet altijd op winst spelen. Daar moet je je klaar voor voelen, en dat gevoel ontbrak vandaag. Dan kan je maar beter niet te veel willen”, liet Wiersma zich na de partij ontvallen.

Hij damt om weer het hoogste te bereiken. “Als ik speel loop ik het risico dat ik mijn reputatie verspeel. Het is niet vrijblijvend. Maar de bond, sponsors, organisatoren en de dammers willen graag dat ik weer meedoe. Daarbij is de publiciteit een prettige bijkomstigheid is.”

Hij stopt nog niet veel tijd in het dammen. De voorbereiding op deze driekamp, het bestuderen van de partijen van zijn tegenstanders, deed hij even tussendoor: “Ik heb wel een computer met 100.000 partijen, maar die allemaal naspelen is wat veel werk.”

Zijn relatief gemakkelijke terugkeer naar de top doet daarom vermoeden dat de damtop wat mager en smal is. Dat ontkent Wiersma: “Het is nu niet makkelijker of moeilijker dan vijftien jaar geleden, maar het aantal concurrenten is wel groter.” Hij redt het met talent. “Ik denk dat ik meer talent heb voor dammen dan Jan Timman voor schaken, hoewel ik moet zeggen dat hij een geweldige schaker is.”

Als Wiersma de driekamp zou winnen, zal hij meer tijd vrijmaken voor het dammen. Hij weet van zichzelf dat hij nog wat tekortkomingen weg moet werken in de opening en door het gebrek aan wedstrijdritme nog te traag speelt.''

Wiersma is het afgelopen decennium zijn wilde haren kwijtgeraakt. In het verleden heeft hij rare stunts uitgehaald om zijn sport en zijn eigen persoon onder de aandacht te brengen. Zo stond hij ooit als elfde op de verkiezingslijst voor de Boerenpartij. “Dat zijn van die dingen waar je later liever niet aan herinnert wordt”, lacht Wiersma. “Wilde jaren, wilde streken. De belangen van het platteland verdedigen. Ik zou op de tweede plaats terecht komen. Maar ze hebben me toen genaaid. Ik in de politiek, dat was toch een mooie grap geeest.”

Tegenwoordig is Wiersma zakenman met velerlei samenwerkingsverbanden met personen en instellingen. Voor deze driekamp wordt hij gesponsord door een Russisch-Nederlandse joint-venture en een onderneming uit de Oekraine. Hij fungeert als intermediair tussen het Nederlandse bedrijfsleven en dat in de westelijke staten van de voormalige Sovjet-Unie, in Rusland en Witrusland. In die republieken, waar 100.000 wedstrijddammers geregistreerd stonden en miljoenen het spel beheersten, is hij bekender dan in Nederland waar de bond bijna negenduizend leden telt.

Hij is bijna iedere maand wel een paar dagen in het Oosten. Vorige week was hij nog op een gigantisch feest _ kosten 200.000 dollar _ dat relaties van hem gaven omdat ze de Stolichnaya-wodka-fabrieken hadden overgenomen. Daar liep de creme de la creme van het Moskouse zakenleven, Wiersma was genodigde aan de hoofdtafel. “Het gaat bij die zaken om wederzijds vertrouwen. Het Nederlandse zakenleven heeft een te afwachtende houding. Het laat kansen liggen.”

Voor de wodkafabriek onderzoekt Wiersma bijvoorbeeld de toevoer van glazen flessen, waarvan er een tekort is. Wiersma is in zijn enthousiasme de afgelopen jaren ook wel eens teleurgesteld. “Dan heb ik de kastanjes uit het vuur gehaald, en word ik in de deal gepasseerd, omdat er geen goed contract is.” Relaties is een vluchtige business.

Wiersma betreurt het nog altijd dat dammers minder worden betaald dan schakers. Als schakende wereldkampioen had hij ruim kunnen leven van zijn sport, bij dammen is het zakenleven een aantrekkelijk alternatief.

“Hij is geen miljonair, maar hij is de einige zakenman onder de dammers. Hij leeft ook niet van water en brood”, vertelt organisator Rein van der Wal, gemeenteraadslid van Surhuisterveen, bord 1 van de plaatselijke damclub Troch Tinken Sterk die in de Friese hoofdklasse speelt.

Kor Dijk is als bestuurslid van de Koninklijke Nederlandse Dambond (KNDB) bij de organisatie betrokken. Wiersma is favoriet in de driekamp, legt Dijk uit: “Clerc is een degelijke en sobere speler, die een klein voordeeltje langzaam tot winst kan voeren. Wiersma heeft veel minder voorbereiding nodig. Hij bedenkt achter het bord geniale dingen. Hij houdt een enorm archief bij, maar doet waarschijnlijk niet veel aan echte training. De stijl van Baljakin _ topscorer in de Nederlandse clubconmpetitie met tien achtereenvolgende overwinningen _ zit daar tussenin.”

Als Wiersma de driekamp wint, mag hij Tsjizjov uitdagen. Daar speelt hij voor, zegt de grootmeester. Dijk en Van der Wal vertellen glunderend dat er in Friesland al wordt gewerkt om de match te mogen organiseren. Gantwarg geeft Wiersma zelfs goed kansen tegen Tsjizjov, die hij helemaal niet mag. “Harm kan het beste rekenen van alle spelers in de wereld. Hij maakt nu nog foutjes in de opening, hij moet studeren om een actiever repertoire te krijgen. Tsjizjov is een uitstekend toernooispeler, waarbij hij heel vaak geluk heeft. Wiersma is de betere matchspeler. Maar er is niet veel verschil in speelsterkte tussen Wiersma en Tsjizjov. Dammen is een smalle brug, een verkeerde stap en je valt eraf.”

De zakelijke activiteiten van Wiersma zijn voor Gantwarg een bewijs voor zijn grote mogelijkheden: “Ik begrijp niet waar hij nu de energie vandaan haalt. Als hij alles op dammen gooit, kan er heel veel gebeuren.”