De plannen van Guus Mostart, "beoogd artistiek directeur'; Een nieuwe, Nederlandse opera

AMSTERDAM, 8 MAART. Guus Mostart spreekt over de toekomst van de nieuwe opera, die het door WVC afgeschafte Opera Forum moet gaan vervangen, uitsluitend in de ik-vorm. “Ik moet vooruit, ik hoop daartoe nu snel in de gelegenheid te zijn, ik ben eigenlijk al te laat met alles wat ik moet regelen voor het eerste seizoen 1994-'95.” Behalve Mostart - nog slechts "beoogd artistiek directeur' van het toekomstige operagezelschap - is er verder dan ook nog niemand, of het moest de toekomstige zakelijk directeur zijn. Ook hij is nog slechts "beoogd' en alleen enkele ingewijden kennen zijn naam.

Al is Guus Mostart (42) bij het Nederlandse operapubliek nog niet erg bekend, hij heeft toch al een carrière van twintig jaar in de Nederlandse en internationale operawereld achter de rug. Na enkele jaren medicijnenstudie deed Mostart een cursus renaissancemuziek, zong als koorlid in Monteverdi's Orfeo, figureerde in andere voorstellingen en kwam in 1973 in dienst bij de Nederlandse Opera als "assistent in algemene dienst': manusje van alles, ook koffie halen. Mostart studeerde bij het London Opera Centre, werd in Amsterdam regie-assistent, werkte vanaf 1977 in het Engelse operahuis Glyndebourne en maakte in dat jaar tevens zijn regiedebuut bij de Studio van de Nederlandse Opera.

Mostart werd uiteindelijk in Glyndebourne assistent van artistiek directeur Peter Hall en kreeg die zelfde functie bij intendant Jan van Vlijmen in het Amsterdamse Muziektheater. Van 1988 tot 1992 was Mostart artistic director van de Opera van Vancouver. Guus Mostart regisseerde verschillende opera's van Haydn en Händel en ensceneerde Mozarts Zauberflöte in decors van David Hockney bij de Metropolitan Opera in New York, gedirigeerd door James Levine.

Het egocentrische taalgebruik van Mostart is de weerslag van een riant aandoende positie: de minister van WVC is voor Guus Mostart op zoek naar een bestuur dat past bij de artistiek directeur Guus Mostart en dat past bij de ambitieuze operaplannen van Guus Mostart. Als dat nieuwe bestuur is gevonden en benoemd, moet het artistiek directeur Guus Mostart en de zakelijk directeur officieel aanstellen en het concept-beleidsplan van Guus Mostart officieel goedkeuren.

Dan begint het echte werk voor Guus Mostart: het opzetten van een nieuwe opera die voorstellingen zal geven in het hele land. Daarover wordt al tijden over gepraat als "De Nationale Reisopera'. Maar die naam - de laatste tijd ook door Forum als tweede naam gevoerd - staat voor Mostart nog niet vast. “Er komt een nieuw bedrijf met een nieuwe uitstraling, een nieuw bestuur en nieuwe naam.”

Niettemin vertaalt Mostart "De Nationale Reisopera' maar vast in het Engels ("Dutch National Touring Opera') om die te beproeven op de internationaal aansprekende klank. “Ik beschouw die naam als een werktitel, al is inmiddels is de naam Reisopera al redelijk ingeburgerd. Het mooiste zou natuurlijk zijn: "De Nederlandse Opera', want de huidige Nederlandse Opera in het Muziektheater is in feite een Amsterdamse opera. Maar daarover maak ik geen ruzie met de Nederlandse Opera.”

Met de Nederlandse Opera is inmiddels al wel overlegd over de plannen van Mostart. “Ik wil vooral het bekende operarepertoire uit de 18de en de 19de eeuw opnieuw ontdekken en op een zo hoog mogelijk niveau gestalte geven - dat is mijn uitgangspunt. Ik wil repertoire doen dat de Nederlandse Opera en Opera Zuid laten liggen, zodat het aanbod zo divers mogelijk wordt. Maar natuurlijk kunnen wij wel eens een Bohème doen, ook als Audi er een heeft gedaan.

“Ik probeer wel het grote repertoire te doen maar niet de "greatest hits', dus liever Macbeth dan Aida. Bij het overleg met Audi bleek trouwens dat onze interesses en ambities niet op dezelfde stukken waren gericht. Om te benadrukken dat we een Nationale Opera zijn wil ik de premières in steeds andere plaatsen: Rotterdam, Den Haag, Groningen, Utrecht, Enschede, Maastricht.

“De eerste voorstelling, najaar 1994, wordt Peter Grimes van Benjamin Britten, een goed stuk om mee te beginnen vanwege grote aandeel van het koor, een van de beste pijlers van het huidige Forum. Zo'n stuk is vanwege het ensemblekarakter een uitdaging aan het nieuwe gezelschap. Ik wil dat het nieuwe Oost-Nederlands Orkest die voorstelling begeleidt bij een première in Enschede met Stephen Barlow als dirigent en Keith Warner als regisseur.

“De tweede voorstelling wordt Lucia di Lammermoor van Donizetti, met in de titelrol de Amerikaanse sopraan Anne Panagulias, Andres Dobber als Enrico, Harry Peeters als Raimondo. De derde produktie wordt Verdi's Macbeth in de regie van Monique Wagemakers en met Ed Spanjaard als dirigent. Henk Smit zingt de titelrol, Rosemary Freni is Lady Macbeth.

“Het seizoen 1995-'96 begin ik met Puccini's Turandot in de regie van Gerardjan Rijnders, die een brandend verlangen heeft om dat stuk te doen. Daarna Mozarts Cosi fan tutte, dat ik waarschijnlijk zelf ga regisseren. Dan Faust van Gounod en Verdi's Il Trovatore, een reprise van de oude Forum-voorstelling. Het derde seizoen 1996-'97: Les dialogues des carmélites van Poulenc in de regie van Robert Carsen, waarschijnlijk met Ed Spanjaard als dirigent; Don Pasquale van Donizetti, een reprise van de Falstaff van Forum, een nieuwe Orfeo van Gluck en La Cenerentola van Rossini. Maar dat staat nog niet allemaal vast.

“Ik wil een andere esthetiek ontwikkelen dan de Nederlandse Opera. Ik ben bij voorbeeld geïnteresseerd in heel goede theaterontwerpers, terwijl Pierre Audi meer belangstelling heeft voor beeldend kunstenaars. Ook mijn keuze van regisseurs is anders. Maar de ambities zijn dezelfde: je kunt opera maar op één manier doen en dat is kwalitatief zo goed mogelijk. Anders kun je het beter laten en is het zonde van het geld, daarin ben ik heel rigoureus.

“Ik vind dat opera internationaal is en de kwaliteit van de zanger is onafhankelijk van zijn nationaliteit. Ik zou het heel bezwaarlijk vinden als ik gedwongen zou worden alleen met Nederlanders te werken omdat ze Nederlanders zijn. Maar Nederlands talent wil ik graag stimuleren en, net als in Vancouver, bij iedere produktie drie of vier jonge zangers ervaring laten opdoen als understudy. Met een Nederlandse Turandot, Tosca of Otello ben ik in de wolken, maar die zijn er niet. Ik wil wel Charlotte Margiono als Liu in Turandot en Annegeer Stumphius en Henk Smit in Peter Grimes.”

Het concept-beleidsplan van Mostart met deze opzet voor de eerste drie seizoenen is door minister d'Ancona inmiddels goedgekeurd. Maar verder is er van het toekomstige gezelschap nog niets concreets aan te wijzen, behalve dan de gebouwen aan de Enschedese Perikweg waarin nu nog Opera Forum huist. De nieuwe opera van Mostart zal daarin zijn intrek nemen, als straks na een serie voorstellingen van Puccini's Madama Butterfly Forum definitief is ontmanteld.

De boedel van Forum wordt in twee delen gesplitst. Het orkest Forum Filharmonisch, ontstaan uit een fusie van het orkest van het Enschedese gezelschap Opera Forum en het Zwolse Overijssels Philharmonisch Orkest zal met verlies van 70 arbeidsplaatsen gaan fuseren met Het Gelders Orkest. Dat nieuwe Oost Nederlands Orkest wordt eerst gevestigd in Nijmegen en later in Arnhem, als daar de concertzaal Musis Sacrum is verbouwd.

De opera-poot van Forum wordt tijdens het volgende seizoen, waarin er geen voorstellingen worden gegeven, omgevormd tot de nieuwe Reisopera. Het aantal produkties en voorstellingen wordt geleidelijk aan uitgebouwd: van aanvankelijk zo'n 40 voorstellingen van drie produkties tot 75 voorstellingen van vijf produkties. Het budget stijgt in die periode van 9,7 tot zo'n 14 miljoen gulden per jaar. Opera Forum kreeg 12 miljoen.

Volgens Mostart zal er in zijn gezelschap niet voor alle oud-Forummedewerkers emplooi zijn. “Het bedrijf wordt afgeslankt, hoeveel banen dat zal kosten en welke kan ik nog niet zeggen. Er komt een sociaal plan, dat nog eerst zorgvuldig moet worden besproken met vakbonden en WVC.”

De teloorgang Van Forum is vooral een gevolg van een gebrek aan duidelijke artistieke leiding. Maar ook zakelijk ging het niet goed: Forum kwam nooit uit de schulden die het bij ontstaan meekreeg. Minister d'Ancona wil die fout niet herhalen: de nieuwe opera moet met een schone lei beginnen. Maar het is de vraag of dat ook het geval zal zijn. Voor de sanering van de schulden stelt WVC acht ton ter beschikking. De provincie Overijssel en een aantal gemeenten hebben 1,7 miljoen beloofd. Dat gebeurde echter op voorwaarde dat er in Enschede een orkest blijft.

Nu dat niet het geval is, dreigt een gat van 1,7 miljoen. Volgens Mostart mag dat probleem niet op hem worden afgewenteld. “Als dat toch gebeurt is de consequentie dat er minder produkties en voorstellingen komen: de kwaliteit mag geen sluitpost zijn.”

Mostart ziet de toekomstige werkwijze voor zijn opera, die met telkens andere orkesten moet werken, niet als ideaal. Ook voor elke repetitie in Enschede moet door de orkesten worden gereisd, wat veel extra kosten veroorzaakt. “We beginnen in Enschede en als dat perfect gaat - prima. Als dat niet zo is, houd ik mij het recht voor naar het centrum van het land op te rukken. Maar we beginnen in Enschede.”