WORLD SERVICE

A Skyful of Freedom. 60 Years of the BBC World Service door Andrew Walker 192 blz., geïll., Broadside Books 1992, f 60,20 ISBN 1 874092 03 6

De BBC World Service zendt uit in 37 talen en beroept zich op 120 miljoen regelmatige luisteraars. Dat is een indrukwekkend cijfer, maar het kan geen kwaad het te relativeren: 120 miljoen is niet meer dan 2,3 pct van de totale wereldbevolking. ""De overweldigende meerderheid luistert nooit en heeft hoogstwaarschijnlijk zelfs nog nooit gehoord van de BBC,' schrijft Andrew Walker in zijn onderhoudende geschiedenisboek A Skyful of Freedom, dat verscheen ter gelegenheid van het zestigjarig bestaan van de World Service.

Dat is het aardige: hij heeft zelf dertig jaar lang bij de World Service gewerkt, maar hoewel de wapenfeiten hem niet onbewogen laten, plaatst Walker graag hier en daar een afstandelijke kanttekening. Ook bijvoorbeeld bij de ronkende claims over de journalistieke onpartijdigheid die overal ter wereld het uitgangspunt vormt voor de BBC-verslaggeving. De vraag is, zegt Walker, in hoeverre dat principe ook opgaat als het gaat om Groot-Brittannië zelf. Vertegenwoordigers van ondemocratische landen wijzen nogal eens honend op de strijd in Noord-Ierland. ""Je hebt de neiging om de gebeurtenissen in je eigen achtertuin te negeren,' beaamt een anonieme BBC-zegsman in het boek, ""Wij vinden dat dan niet belangrijk, maar voor veel mensen van buiten is er in Noord-Ierland een oorlog gaande. Er wordt bijna dagelijks iemand vermoord. Als zich dat - ik noem maar wat - in België zou afspelen, zouden we er elke dag verslag van doen.'

Het begon, in december 1932, onder de naam BBC Empire Service, als reactie op het feit dat diverse delen van het Britse imperium onder het bereik bleken te vallen van Amerikaanse radiozenders. Dat kon het moederland niet op zich laten zitten. Al meteen trof de BBC het verwijt dat de uitzendingen weliswaar uiterst evenwichtig, maar tevens nogal saai waren. Die kritiek is altijd gebleven. Andrew Walker citeert een typisch World Service-bericht: ""De secretaris-generaal van de Verenigde Naties heeft verklaard dat de crisis in het Midden-Oosten alleen door wederzijdse overeenstemming kan worden beëindigd.' Hij voegt er echter aan toe dat de huidige programmaleiding haar uiterste best doet er meer levendigheid in te brengen. Zo werden de bulletins enkele jaren geleden opgevrolijkt met een bericht over de laatste aflevering van Dallas. Maar het zal nooit over de schreef gaan - de uitzendingen moeten te allen tijde dispassionate zijn. Onhartstochtelijk.

Walker loopt de geschiedenis van de World Service op geanimeerde toon door: de Tweede Wereldoorlog die in menig opzicht een finest hour was, de naoorlogse afspraken over de verhouding tot het ministerie van buitenlandse zaken (dat wel betaalt, maar geen inhoudelijke invloed uitoefent) en de vele conflicten, oorlogen en revoluties van de laatste decennia waarvan de BBC verslag deed. Er is veel om trots op te zijn, zo blijkt, maar we moeten niet overdrijven. Zodra de tijdelijk afgezette president Gorbatsjov op de televisie leek te verklaren dat de BBC hem het best op de hoogte had gehouden van de putsch-poging in Moskou, maakte men daar in Londen een triomfantelijke advertentie over. Maar wat had Gorbatsjov in werkelijkheid gezegd? Dat zijn bewakers, na enig gepruts met antennes, van de BBC de beste ontvangst hadden gekregen.

Het enige wat ik mis in A Skyful of Freedom, is de vergelijking met andere internationale radiostations. Wereldomroepen (ook de Nederlandse) zijn per definitie ongrijpbaar voor de burgers in het land van herkomst. Men zou willen weten hoe het belang van de BBC World Service kan worden afgewogen tegen dat van stations als de Voice of America, de Deutsche Welle of de Wereldomroep Nederland. En of het nog wel op de weg ligt van westerse landen om er zo'n kostbaar instituut op na te houden. Daar komt Andrew Walker jammer genoeg niet aan toe.