Ramp met Fokker Skopje: 79 doden

ROTTERDAM/SKOPJE, 6 MAART. Bij het ongeluk met een Fokker 100 gistermiddag, kort na de start van het vliegveld van de Macedonische hoofdstad Skopje, zijn 79 doden en 18 gewonden gevallen, van wie enkele zeer ernstig. Onder de slachtoffers is een onbekend aantal Nederlanders.

Vast staat dat de Nederlandse piloot, zijn Macedonische co-piloot en een werktuigkundige van Swissair, om het leven zijn gekomen. Het toestel, dat op weg was naar Zürich, had 87 volwassen passagiers, vier kinderen en zes bemanningsleden aan boord. De passagiers waren voor het merendeel Albanezen afkomstig uit de Servische provincie Kosovo. VN-militairen, die in de voormalige Joegoslavische deelstaat Macedonië als waarnemer zijn gestationeerd, brachten met helikopters slachtoffers over naar ziekenhuizen in Skopje.

Het in Nederland geregistreerde toestel (PH-KXL) had minder dan 200 vlieguren gemaakt. Het was gehuurd door de in 1991 opgerichte Macedonische maatschappij Pal-Air van de leasemaatschappij ATF, een joint venture van Fokker en Rolls-Royce. Het is het eerste ongeval met een vliegtuig van dit type waarbij doden zijn gevallen. De eerste Fokker 100 werd in 1988 in gebruik genomen. Fokker, de Rijksluchtvaartdienst en Swissair, de maatschappij die het toestel in onderhoud had, hebben experts naar de plaats van de ramp gestuurd.

Omdat het vliegveld van Skopje voor alle vliegverkeer is gesloten moest het onderzoeksteam in de buurt landen en vandaar per auto verder; pas in de vroege ochtend werd het gezelschap verwacht op de plaats van het ongeluk. Zowel de cockpit-voice-recorder (met opnames van de communicatie tussen bemanning en verkeersleiding) als de flight-data-recorder (met technische informatie over de gedragingen van het toestel en alle apparatuur) zijn op de plaats van de ramp teruggevonden.

Over de oorzaak van het ongeluk lopen de meningen sterk uiteen. Ooggetuigen meldden dat het toestel om kwart over twaalf gistermiddag op een kleine twee kilometer van de startbaan “uit de lucht viel”. De laatste woorden van gezagvoerder P. Bierdrager aan de verkeerstoren van Skopje luidden: “We are crashing, we are on fire.” Bierdrager (49) was jarenlang gezagvoerder op "de PBX', het Nederlandse regeringstoestel, en werkte voor hij als vlieger in dienst trad bij Fokker gedurende tien jaar als inspecteur-vlieger bij de Rijksluchtvaartdienst.

Pag.4: Getuigen: explosie kort na opstijging

De autoriteiten in Skopje sloten een aanslag onmiddellijk uit en gaven “technische mankementen” als verklaring voor de ramp. De woordvoerder van Fokker spreekt dit tegen: “Getuigen hebben kort na het opstijgen een explosie in het vliegtuig waargenomen. Bovendien was de piloot zeer ervaren.” Volgens deze woordvoerder heeft Bierdrager begin dit jaar zelf de zogenoemde uit- en aanvliegprocedures ontwikkeld om met de Fokker 100 te kunnen starten en landen op Skopje. Ook om een andere reden denkt men bij Fokker niet aan een technisch mankement. Het toestel was in onderhoud bij Swiss-air dat als zeer nauwkeurig bekend staat.

Het verongelukte vliegtuig was inclusief piloot door Aircraft Finance Trading, een joint-venture van Fokker en Rolls Royce, sinds 25 januari verhuurd aan de Macedonische maatschappij. Het gaat om een zogenoemde "wet-lease' voor een periode van drie maanden. Daarna zou het contract worden omgezet in een "dry-lease', waarbij alleen het toestel wordt geleased. De luchtvaartmaatschappij Pal Air zou volgende maand de beschikking krijgen over een tweede Fokker 100. Deze toestellen maakten tot voor kort deel uit van de vloot die door de Ierse leasemaatschappij GPA aan 102 maatschappijen over de hele wereld wordt verhuurd. GPA zou de beschikking krijgen over 27 toestellen van het type Fokker 100, maar raakte halverwege vorige maand in grote financiële problemen. De optie op de Fokker-vliegtuigen moest worden geannuleerd, waarop de vliegtuigbouwer zelf de verhuur regelde.

Met de Fokker 100, sinds l988 in gebruik als verkeersvliegtuig, heeft zich nog niet eerder een dergelijke ramp voorgedaan. Wel brak in het begin enkele malen een poot van het hoofdwielstel tijdens de landing. Dat euvel zou afdoende zijn verholpen.