Gebruik electro shock bij "uitbehandelde depressieven'

Lopende Zaken, zondag, Ned. 3, 20.37-21.11u.

De film One flew over the cuckoo's nest heeft diepe indruk achtergelaten. Daarin worden psychiatrische patiënten voor straf geshockt. De film versterkte waarschijnlijk de afkeer die in de jaren zeventig in Nederland tegen electro shocks is opgebouwd. "Kortsluiting op doktersvoorschrift' noemden de anti-psychiatristen de therapie. De electroconvulsietherapie (ECT) zoals de electro shock officieel heet werd een tijdlang in Nederland bijna niet meer toegepast. De laatste jaren is dat veranderd.

De echtgenoot van een al langdurig depressieve patiënte die zondagavond in VPRO's Lopende Zaken wordt gevolgd tijdens haar ECT-kuur refereert aan de Cuckoo's nest om zijn aanvankelijke afkeer tegen de shock-kuur onder woorden te brengen. Maar uiteindelijk is toch voor ECT gekozen: “Ik moet er niet aan denken dat ik na vier jaar achteraf zou moeten zegen: we hebben alles geprobeerd maar niets help, ja, er was nog één behandeling, maar daar zijn we niet aan begonnen.”

Mevrouw De Roode, die tweemaal per week wordt geshockt, voorlopig twaalf keer: “Ik vind het eng. Ik heb stroom en dergelijke altijd al eng gevonden. Ik vind narcose eng. Ik ben bang dat je niet ver weg genoeg bent als ze de stroom aanzetten. Maar als je na zoveel jaar ziek zijn eindelijk beter wordt dan is dat natuurlijk wel mooi.”

“Er zijn wetenschappelijke gedocumenteerde aanwijzingen dat ECT kan helpen”, zegt psychiater Paul Bouvy van psychiatrisch ziekenhuis Bloemendaal in Den Haag. Hij past ECT toe op "uitbehandelde depressieven' die langer dan een jaar depressief zijn en met alle mogelijke medicamenten, soms met psychotherapie zijn behandeld. De helft daarvan verbetert. De resultaten zijn zo goed dat ervoor wordt gepleit om bij bepaalde psychiatrische ziekten ECT niet meer als laatste therapie toe te passen, maar er eerder mee te beginnen. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 100 mensen een ECT-kuur. Sommige klinieken doen het niet. Bloemendaal, waar de VPRO kon filmen, past vrij veel ECT toe. Vorig jaar 32 patiënten.

De programmamakers hebben twee patiëntes - vrouwen van middelbare leeftijd, de typische doelgroep voor ECT - vol sympathie en rustig een tijdlang gevolgd in gesprekken met hun familie, met de psychiater en ze kort geïnterviewd.

Naast enkele emotionele scènes zijn twee opnamen van de uitvoering van een shock de aangrijpendste taferelen. Beide keren is het gezicht gefilmd op het moment dat de stroom aangaat. Een wanhopige grimas dan over het gelaat. Een tijdlang daarna zijn handen en voeten aan het stuiptrekken of spastisch samengetrokken.

Verteld wordt dat de patiëntes onder een lichte narcose zijn. Wat meer feitelijke informatie was op dat moment nuttig geweest om de scène minder gruwelijk te maken. De stroom staat enkele seconden aan en wekt dan een epileptische aanval op die enkele minuten kan duren. Tijdens het stuiptrekken staat de patiënt dus niet meer "onder stroom'. De patiënte wordt beademd omdat ze spierverslappers heeft gekregen die voorkomen dat de spiersamentrekkingen zo hevig worden dat ze botten breekt.

Omdat er zo weinig wordt ingegaan op het verleden van de patiëntes moet de kijker maar geloven dat het hier gaat om langdurig depressieve patiëntes. Ze hebben beide hun normale momenten. De ene is opgenomen en ondergaat een kuur van twaalf shocks. De andere leeft thuis en komt om de drie weken voor een onderhoudsbehandeling. Een week lang gaat het haar dan goed (“Zo is het wel aardig te doen. Vanmorgen heb ik de hele boel gestoft.”), daarna zakt ze weg en na drie weken is de situatie, volgens haar echtgenoot, hopeloos.

Mevrouw De Roode komt in het programma als ze vier shocks heeft gehad. Misschien is acht wel genoeg, hoopt ze. Laatst was er een mevrouw na acht shocks naar huis gegaan.

Vier weken later zit ze bij de psychiater. “Ja, twaalf behandelingen achter de rug. Er is van binnen wel iets losgekomen. Het is niet het effect dat ik nu al had gewild.” Besloten wordt om door te gaan. Eerder had de interviewster nog gevraagd hoe ze zich zou willen voelen als de shocks voorbij waren: “Nou, net zo prettig als jij je voelt.”