Conferentie Z-Afrika na een dag al in de problemen om resolutie

JOHANNESBURG, 6 MAART. De meerpartijenconferentie in Zuid-Afrika is gisteren op de openingsdag meteen in de problemen geraakt toen de eerste resolutie op tafel kwam. De resolutie, die oproept tot een snelle hervatting van de onderhandelingen over een nieuwe non-raciale grondwet, zaaide verdeeldheid onder de 26 politieke partijen en delegaties van thuislanden.

De “planningsconferentie” die de multilaterale onderhandelingen moet voorbereiden werd daarop tot vandaag geschorst. Een comité met vertegenwoordigers van alle 26 partijen moest in conclaaf om een nieuwe resolutie samen te stellen.

Alle partijen uitten gisteren de wil om aan een vreedzame overgang van apartheid naar democratie te werken. Op de achtergrond sluimert grote verdeeldheid over de manier waarop: via verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering, zoals het ANC en de regering willen, of via een forum dat over de grondwet onderhandelt, zoals Inkatha, rechtse blanke partijen en leiders van thuislanden bepleiten. Inkatha bracht gisteren ook zijn voorkeur voor een federale staat naar voren, maar lijkt het het welslagen van de planningsconferentie daarvan niet afhankelijk te maken, zoals Mangosuthu Buthelezi vooraf had gedreigd.

De partijen hebben vooraf geen afspraken gemaakt over besluitvormingsprocedure tijdens deze conferentie. Tijdens de vorig jaar mei afgebroken Conventie voor een Democratisch Zuid-Afrika (Codesa) gold het principe van “voldoende overeenstemming” (sufficient consensus). In praktijk betekende het dat bij overeenstemming tussen de hoofdrolspelers, het ANC en de regering, voorstellen werden aangenomen. De kleinere partijen willen daar nu van af.

Het meest omstreden punt in de resolutie is dat de nieuwe grondwet moet worden opgesteld door een democratisch gekozen vergadering. De regering en het ANC, voorstanders van deze opzet, waren bereid deze formulering te laten varen om de verdeeldheid te bezweren. Codesa mag daar wat hen betreft over beslissen. De partijen willen vandaag een datum, waarschijnlijk eind maart, bepalen voor de hervatting van Codesa, mogelijk onder een andere naam.