"Amsterdam valt straks in z'n eigen zwaard door het stadion'

Op 1 oktober 1787 leverden de Amsterdamse patriotten bij Duivendrecht en Ouderkerk strijd met de troepen van Frederik Willem II, de koning van Pruisen die de in het nauw gedreven prinses Wilhelmina wilde beschermen. Utrecht was al gevallen maar de anti-Oranje gezinden sloegen onder leiding van luitenant-kolonel De Wilde de Pruisische aanval af. Onder meer dankzij drijvende batterijen op de Amstel.

Twee eeuwen later wordt er opnieuw strijd geleverd om het gebied rondom de gemeente Ouder-Amstel. Nu door de politici achter de groene tafel. Amsterdam wil een prestigieus stadion van 265 miljoen gulden op de grens in Zuidoost, de gemeente Ouder-Amstel vreest overlast en probeert de bouw met een uitgekiende vertragingstaktiek te voorkomen. Op 15 september dit jaar zou de eerste paal de grond in moeten voor de accommodatie met het schuifdak waarvan Ajax de hoofdbespeler gaat worden. De oplevering staat gepland voor 22 juni 1996. De financiering is rond en de Amsterdamse gemeenteraad zal volgende week woensdag naar verwachting het sein definitief op groen zetten voor een aanzienlijke ondersteuning. Toch kan er door de democratie nog een kink in de kabel komen.

In het gemeentehuis te Ouderkerk aan de Amstel zetelt de grootste bedreiging van het Stadion Amsterdam. Burgemeester Cees de Groot beheert zelf de portefeuille ruimtelijke ordening en heeft van de wetgeving op dit gebied een soort hobby gemaakt. Het schilderachtige Ouderkerk aan de Amstel, met zijn rijke historie, werd in de zeventiende eeuw lyrisch beschreven door de schrijver Daniël Willink.

Hoe uitmuntend fraai vertoont zich dit dorp voor ons daar zich deze aangename rivier zo helder als kristal doorheen vloeit.

De groene boorden met hunne hooggekruinde bomen, de huizen, de toren, schijnen alle even begerig zich in dit gladde nat te spiegelen.

Ouderkerk aan de Amstel, ooit een pleisterplaats richting Amsterdam, ademt ook vandaag de dag nog rust en dat wil De Groot zo houden. Het stadion vormt wel iswaar geen directe bedreiging voor Ouderkerk, maar wel voor zesduizend inwoners in Duivendrecht, een andere woonkern in zijn gemeente Ouder-Amstel. De Groot zet zijn bezwaren tegen het stadion nog eens op een rijtje.

1. Het parkeerprobleem. “De Milieu Effect Rapportage gaat uit van 8800 voertuigen per evenement. Terwijl in het transferium (parkeergarage onder het stadion, red.) ruimte is voor slechts 2600 parkeerplaatsen. Daar ontstaat dus het eerste spanningsveld. De Amsterdamse wethouder van sportzaken Louis Genet wil proberen of het bedrijfsleven in het industriegebied Amstel III parkeerruimte beschikbaar wil stellen. Maar kort geleden had hij nog geen enkele toezegging zwart op wit. De Makro, die op ons grondgebied ligt, wil er in elk geval niet aan meewerken. Dan heb ik gehoord dat er straks enorm betaald moet worden om in het transferium te parkeren. En wat gebeurt er als er nog auto's zijn achtergebleven van mensen die overdag met de metro de stad in zijn gegaan? Ook dat gaat dan van de beschikbare capaciteit af. Veel bezoekers van het stadion zullen uitwijken naar het bewoonde gebied van Duivendrecht. Ik heb me laten vertellen dat de gemeente Amsterdam bij voetbalwedstrijden de wijk wil afsluiten en de omwonenden mogen er dan alleen nog door als zij een speciaal pasje bezitten. Dat vind ik nogal wat voor de leefbaarheid. Bovendien, wie gaat die controle betalen?”

2. De geluidsoverlast. “In de Milieu Effect Rapportage staat dat de geluidsoverlast bij popconcerten nogal ver dragend kan zijn. Er wordt nu gezocht naar een oplossing door middel van een extra geïsoleerd dak. Ik moet nog zien dat dat er komt, want een dergelijke voorziening kost natuurlijk weer extra geld.”

3. De openbare orde. “Het Nederlands elftal kon niet in Amsterdam tegen Turkije spelen omdat Van Thijn een vergoeding vraagt voor het inzetten van politiepersoneel. Daar word ik niet vrolijker van. Want wat gebeurt er in de toekomst als Ajax net als de KNVB ook niet bereid is hiervoor voldoende geld uit te trekken? Ik beschik over te weinig politiepersoneel. De openbare orde komt dan ernstig in gevaar.”

4. De locatie. “Er wordt niet naar de directe omgeving gekeken van het stadion. Men heeft planologisch gezien oogkleppen voor. Dit is publiekrechtelijk, maar er bestaat ook nog een privaatrechtelijke kant van de zaak. Wij werden in 1986 gedwongen om een convenant te tekenen met Amsterdam, de Nederlandse Spoorwegen en de gemeente Diemen. Hierin werd vastgelegd dat er tot het jaar 2000 geen kantoorbouw nabij de locatie waar nu het stadion komt mocht plaatsvinden. Wij wilden juist wel hoogwaardige kantoren, maar Amsterdam vreesde concurrentie voor Sloterdijk en Diemen voor háár industriegebied. Er dreigde een dubbele spoorlijn dwars door Duivendrecht te worden gesitueerd. Men was wel bereid extra geld uit te trekken om de lijn via de zuidelijke tak om het dorp te leggen, als wij het convenant ondertekenden. Dat hebben we in het belang van onze gemeente uiteindelijk maar gedaan. In artikel 6 is vastgelegd dat de zuidwestelijke kwadrant, waar het stadion moet komen, een recreatieve bestemming moet houden. Amsterdam maakt nu inbreuk op de overeenkomst die het zelf heeft afgedwongen. Een stadion van 75 meter hoogte strookt niet met de recreatieve bestemming. Bovendien wordt er een plint onder de accommodatie aangebracht met kantoren. En ook de parkeergarage is in strijd met het bestemmingsplan. Wij onderzoeken nu of we dit privaatrechtelijk kunnen aanvechten. Amsterdam valt straks in zijn eigen zwaard door het convenant. Heel schrijnend voor de gemeente.”

Jan Tilmans, directeur van Stadion Amsterdam NV, huist in een modern kantoorgebouw al aardig dicht bij de plek waar de toekomstige voetbaltempel moet verrijzen. De bezwaren van Ouder-Amstel zijn hem bekend. “We nemen ze serieus en zullen er alles aan doen om de overlast te reduceren. Met de bewonersorganisatie van de Venserpolder (gemeente Amsterdam, red.) zitten we bijna maandelijks rond de tafel. Voor het parkeerprobleem hebben we achttienduizend reserveplaatsen. In het slechtste geval moeten we voor 6500 automobilisten een plek zoeken. We hebben al verschillende gesprekken gevoerd met bedrijven en die geven genoeg aanleiding om aan te nemen dat er genoeg plaatsen overblijven. Zelfs als we rekening moeten houden met dubbelgebruikers. Er zijn ook nog plaatsen bij de Gaasperplas. Dan zullen we de mensen met shuttlebus naar het stadion vervoeren. Net als op Schiphol.” Hieraan kan worden toegevoegd dat de parkeertarieven in het transferium 2,50 gulden per uur zullen gaan bedragen met een maximum van 12,50 per dag. Een voetbalwedstrijdje komt op tien gulden.

De geluidsoverlast vormt volgens Tilmans geen dringend probleem meer. “Er zullen absorberende voorzieningen worden aangetroffen. Er komen trouwens maar drie popconcerten per jaar. En alleen bij hardrock-bands als Guns & Roses zullen enkele honderden bewoners last hebben van maximaal 55 decibel. Als Julio Iglesias optreedt wordt het al een heel ander verhaal. Het is vervelend dat we over dit soort zaken niet kunnen praten met Ouder-Amstel. Als het alleen maar gaat om "niet in mijn achtertuin' dan kun je dat stadion nergens meer neerzetten. De gemeente Amsterdam is met het transferium van 63 miljoen Ouder-Amstel al aardig tegemoet gekomen.”

Burgemeester De Groot benadrukt echter dat hij zich met hand en tand zal blijven verzetten. Dat werd de Amsterdamse wethouder Genet onlangs ook duidelijk, toen hij tijdens een ontmoeting in Ouderkerk met de fractievoorzitters uit de gemeenteraad en B&W de wind van voren kreeg. De Groot: “Het is Ouder-Amstel ernst met de leefbaarheid en welzijn van onze inwoners. We zullen geen procedure onbenut laten om de bouw van het stadion tegen te gaan. Of het nu wel of niet binnen onze gemeentegrenzen ligt, de uitstralingseffecten zijn hetzelfde.” Dat De Groot zich op deze wijze namens een gemeente van in totaal twaalfduizend inwoners niet erg populair maakt bij de veel grotere supportersschare, zal hem een zorg zijn. “Ik ben de boodschapper van de politiek. Men heeft mij niet alleen ingehuurd om het nationaal belang te dienen. Ik moet het standpunt van mijn raad verwoorden en de belangen van de gemeente verdedigen.”

Omdat Amsterdam het stadion via een ingewikkelde constructie over de burgemeester Stramanweg binnen de gemeentegrenzen kan houden, ontbreekt het Ouder-Amstel aan een middel om de bouw te torpederen. Wel kunnen diverse inspraakprocedures het slaan van de eerste paal anderhalf of twee jaar vertragen. Ajax-voorzitter Michael van Praag heeft al verkondigd dat de club in dat geval naar alternatieven gaat zoeken. Zoals een grondige verbouwing van het eigen stadion De Meer. Tilmans kan zich voorstellen dat er bij vertraging problemen gaan ontstaan met de financiering. “Het geduld van de founders en aandeelhouders raakt op. Ik kan me voorstellen dat wanneer 15 september niet wordt gehaald, de financiers gaan morren. Als er een aanzienlijke vertraging optreedt komt het hele project ter discussie te staan. Maar wij gaan er vanuit dat we dankzij de artikel 19-procedure op 1 augustus een bouwvergunning krijgen.”

Artikel 19 van de wet op de ruimtelijke ordening biedt de mogelijkheid om de voorschriften voor een bestemmingsplan te omzeilen. Daardoor kan een gemeente binnen enkele maanden van Gedeputeerde Staten toestemming verkrijgen voor een afgifte van een bouwvergunning. De Groot kan zich niet voorstellen dat GS van Noord-Holland voor een grootschalig project als dit stadion de artikel 19-procedure zal toepassen. “Dat kregen wij al niet voor elkaar met het dempen van een haventje van vierhonderd vierkante meter. Dat was nog maar peanuts vergeleken bij dit stadion. We zullen trouwens toch bij de Raad van State schorsing aanvragen voor de bouwvergunning. De AROB-rechter zal dan moeten beslissen. Ik heb al tegen wethouder Genet gezegd: "Als de gemeente Amsterdam van de aannemer een schadeclaim krijgt, moet ons niets worden verweten. Want u was gewaarschuwd.”

Na de mislukte kandidatuur voor de Spelen in '92 kreeg Ouder-Amstel van Amsterdam een brief dat er in de omgeving van Strandvliet geen stadion meer zou komen. Sinds vorig jaar is de relatie tussen de gemeenten sterk onderkoeld geraakt toen De Groot als antwoord op een verzoek van de hoofdstad om medewerking een brief terugstuurde met vragen over het parkeerprobleem en andere overlast. Ouder-Amstel stoorde zich aan de arrogantie van de grote buurman. “Genet kwam twee weken geleden alleen even langs opdat hij nu tegen de gemeenteraad kan zeggen: kijk, ik heb mijn best gedaan”, aldus De Groot. In Amsterdam denken ze dat de burgemeester bezig is met het bedrijven van politiek en op deze wijze het convenant ongedaan wil maken. Partijgenoot Houterman van de VVD zou al compromis-voorstellen in die richting hebben gedaan aan Amsterdam.

Ondertussen ruiken voorstanders van een andere locatie hun kans. De onvermoeibare Piet Kranenberg van het Olympisch Stadion heeft de Strukton Groep NV een nieuwe prijsopgave laten maken voor de renovatie van het "monument'. Voor 68,8 miljoen kan de verouderde creatie van Jan Wils in zestien maanden geheel worden opgeknapt, inclusief 48.000 overdekte tribuneplaatsen, skyboxen en VIP-plaatsen, een veiligheidsgracht, kantoren en de mogelijkheid voor de aanleg van een atletiekbaan. Dan is er nog de actie "Ajax hoort in De Meer' ("als de Eiffeltoren in Parijs') van Meerbelangen. Dat zijn inwoners van de Watergraafsmeer die een stadion kennelijk helemaal niet als hinder ervaren. Zij willen op de plek waar "De Meer' nu staat een stadion bouwen met een parkeergarage. Kosten 116 miljoen voor de nieuwe thuishaven van Ajax (capaciteit 45.000 toeschouwers) en 45 miljoen voor de parkeergelegenheid. Die optie zou de "slag om Ouder-Amstel' kunnen voorkomen.