Touwtrekken om een DDR-archief

AMSTERDAM, 5 MAART. Het Instituut voor Sociale geschiedenis (ISSG) in Amsterdam is in een juridische strijd gewikkeld met Treuhandanstalt en het Duitse Bundesarchiv over de vraag bij wie het beheer berust over het archief van de Freie Deutsche Jugend (FDJ), de jongerenorganisatie in de voormalige DDR.

Op 15 december vorig jaar heeft het IISG het beheer over het FDJ-archief overgenomen van het Oostberlijnse Institut für zeitgeschichtliche Jugendforschung. De directeur van dit instituut, dr. H. Gotschlich, had daarom gevraagd nadat onderhandelingen met Treuhand en het Bundesarchiv over het eigendomsrecht in een impasse waren geraakt. Treuhand en het Bundesarchiv betwijfelen of het oostberlijnse instituut het beheer over het FDJ-archief rechtmatig heeft verkregen. Een document terzake ontbreekt.

De betrokkenheid van het IISG met de perikelen rond het FDJ-archief dateert van oktober vorig jaar. Toen gaf IISG-directeur E. Fischer in Berlijn een lezing over zijn instuut. Bij die gelegenheid lichtte Gotschlich de IISG-directeur in over de moeizame onderhandelingen over de toekomst van het FDJ-archief. Kort na deze ontmoeting reisden Fischer, zijn adjunctdirecteur J. Kloosterman en het hoofd publicatie van het IISG, M. van der Linden, naar Berlijn om zich nader te informeren bij Gotschlich.

Volgens Kloosterman was het tijdens die ontmoeting “volstrekt duidelijk” dat het oostberlijnse instituut de onderhandelingen met de Treuhand en het Bundesarchiv wilde voortzetten maar wel onder bepaalde voorwaarden. Bijvoorbeeld op het punt van de ontsluiting van het archief en de vrije toegankelijkheid daarna. “Dat wilde de tegenpartij niet toezeggen waarna het FDJ-archief onder curatele is gesteld. Treuhand heeft nu de sleutels van het magazijn van het instituut waar niemand meer binnenkomt”, aldus Kloosterman.

Namens het Bundesarchiv beheert een stichting in Berlijn de archieven van partij- en massaorganisaties in de vroegere DDR. Na de Wende is in de Westduitse Archiefwet de bepaling opgenomen dat als een instelling in de voormalige DDR staatsmacht uitoefende, de archieven van deze instelling onder het beheer zouden vallen van het Bundesarchiv in Koblenz. Volgens Kloosterman is de FDJ nimmer met staatstaken belast en is de nieuwe bepaling in de Duitse Archiefwet “dus niet op haar van toepassing”.

Treuhand heeft op 22 december nog geprobeerd het kilometers strekkende archief in vrachtwagens mee te nemen. Dat mislukte en toen het oostberlijnse instituut twee dagen daarna een kort geding aanspande tegen Treuhand, werd het instituut in het gelijk gesteld. Volgende week komt Gotschlich naar Amsterdam om zich met Fischer en Kloosterman te beraden op nieuwe stappen. “Het liefst zouden wij zien dat deze zaak uit de sfeer van juridische touwtrekkerij wordt gehaald. Als dat niet lukt dan zullen we wel gaan procederen. Zoiets kan maanden misschien wel jaren duren en zolang kan er niemand bij. Het spreekt voor mij inmiddels niet meer vanzelf dat het materiaal blijft bestaan”, aldus Kloosterman.