De vaste armoe blijft, maar de vaste baan verdwijnt

AMSTERDAM, 5 MAART. Nooit hadden ze gedacht hun baan bij de Nederlandse Spoorwegen te verliezen. “Werken bij de NS betekende een vaste baan en vaste armoe. De vaste armoe blijft, maar de vaste baan verdwijnt.” De meeste NS-ers kunnen het verlies van 3.500 arbeidsplaatsen nauwelijks bevatten. Het zal de baan van de buurman wel zijn die moet verdwijnen.

Afgelopen dinsdag maakte de directie van de NS bekend in de komende vijf jaar 3.500 banen te zullen schrappen. Het gaat immers slecht met NS, zei president-directeur R. den Besten. Voor dit jaar verwacht het spoorwegbedrijf een verlies van 100 miljoen gulden. Een slechte uitgangspositie voor een bedrijf dat vanaf 1994 op eigen benen moet staan.

Districtbestuurder E. Merlijn van de Vervoersbond FNV in Amsterdam voorzag grote onrust in het bedrijf. Ze riep de leden op voor een ledenvergadering donderdagavond in een zaal in Amsterdam-Sloterdijk. Dinsdag waarschuwde ze hen nog “op tijd te komen, want ik heb maar een kleine zaal gehuurd”. Toen woensdag de onderhandelingen tussen de vakbonden en de NS-directie over het sociaal plan op niets uitliepen, zag het er naaruit dat het zaaltje te klein zou zijn voor alle verontruste leden.

Maar gisteren waren op de ledenvergadering vooral een grote hoeveelheid schone koffiekopjes en lege stoelen te zien. Van de dienst onderhoud in Amsterdam hadden zich slechts tien van de 180 werknemers gemeld. En van de 400 Amsterdamse conducteurs kwam slechts een handjevol opdagen. Waar waren al die verontruste NS-ers?

“Bijna nergens is het besef doorgedrongen dat het deze keer ernst is, dat iedereen aan de beurt kan zijn”, zegt een werknemer. “Iedereen ziet NS nog steeds als de betrouwbare werkgever.” N. van Uitert, voorzitter van de vakbondsafdeling in Alkmaar, valt zijn collega bij. “Pas als de baas naar je toekomt en aan je baan sleutelt, dàn wordt het de mensen duidelijk wat er aan de hand is. Het is om te huilen dat hier geen drieduizend werknemers zitten. Ik hoop dat dit snel verandert. Want tot die tijd kunnen de NS met ons spelen.”

Tot en met 1998 wil de NS-directie 450 miljoen gulden besparen. Een deel komt uit zogenaamde marktgerichte maatregelen en meer efficiency. De NS sluiten het afstoten van onrendabele lijnen en kleine stations niet uit. Maar het overgrote deel (185 miljoen gulden) van de besparingen moet uit de personeelskosten komen.

Wat kunnen de 28.000 werknemers tegen de plannen van de NS ondernemen? Voorlopig niets. Natuurlijk denkt de treinreiziger aan de spoorwegstaking van vorig jaar. De personeelsleden protesteerden toen twee dagen tegen het voornemen van NS om de arbeidstijden van de dienst infrabeheer flexibel te maken. De Vervoersbond FNV hield aan de staking een enorme kater over, toen de Vervoersbond CNV en de categorale vakbond FSV wèl een overeenkomst met de NS tekenden.

Die angst voor de collega's van de andere bonden is nog steeds aanwezig. “Laten we maar met stiptheidsacties beginnen”, zegt een werknemer. Hij staat met vier collega's van de dienst onderhoud tussen de lege stoelen. “Voor stiptheidsacties hebben we die andere bonden niet nodig.”

Sommige werknemers zijn feller. “Als het moet, dan gaat de boel plat”, zegt een conducteur. In de verte ontwaart hij al zijn ontslagbrief. “De NS hebben mij en vele andere conducteurs vorig jaar aangenomen om de agressie op de treinen tegen te gaan. We hebben allemaal een jaarcontract gekregen. Wordt dat wel verlengd?” Het antwoord van districtbestuurder Merlijn stelt hem nauwelijks gerust. “Je ben een de eersten die bemiddeld zal worden.”

Om negen uur stroomt het zaaltje leeg. De afdeling Amsterdam - in FNV-kringen bekend als een militante groep - verlaat gedesillusioneerd het gebouw. De roep om acties is uitgebleven.