Boek Kuitert uitzondering op krimpende religieuze markt

BAARN, 4 MAART. Twaalf keer herdrukt en een dertiende druk in de maak. "Het algemeen betwijfeld christelijk geloof' van de gereformeerde theoloog prof. dr. H.M. Kuitert is hard op weg het magische getal van 50.000 verkochte exemplaren te overschrijden.

Magisch - zeker in een tijd dat de kerken leeglopen. Een tijd waarin het voor uitgevers op het gebied van theologie en religie steeds moeilijker wordt “boven de rode streep te blijven”, aldus T. van der Worp, directeur van uitgeverij Ten Have in Baarn.

Toen Van der Worp begin jaren '60 bij uitgeverij Ten Have ging werken, verklaarden zijn vrienden hem voor gek. “Iedereen zei tegen mij: "Houd toch op! God is dood en de theologie gaat Hem achterna'. Dat maakte me behoorlijk onzeker. Het was de tijd dat de God-is-dood-theologie in opmars was.”

Maar er klonken ook andere geluiden, onder anderen verwoord door de Duitse theologe Dorothee Sölle die sprak over het thema "Kirche ausserhalb der Kirche'. De kerk die zich buiten de kerkelijke muren manifesteert, de armen opzoekt en haar stem verheft tegen onderdrukking en uitbuiting. Er stonden gelovigen op, die met de Bijbel in de hand de officiële kerk bestookten. Feministen, homoseksuelen, zwarten. “De jaren zestig en zeventig werden de jaren van de feministische theologie, de zogeheten flikker- en de bevrijdingstheologie. Boeken vlogen misschien niet over de toonbank maar er was wel degelijk belangstelling voor theologie en religie”, zegt Van der Worp.

Feministische theologen laakten het feit dat er geen sprake was van een gelijkwaardige positie van mannen en vrouwen in de kerk. Dat in de Bijbel vrouwen waren weggemoffeld ofschoon zij in de vroeg-christelijke kerk een belangrijke plaats moeten hebben ingenomen. Van der Worp: “In het Nieuwe Testament kom je ze niet of nauwelijks tegen. Nou ja, als voetenwassers.”

Homoseksuelen trokken eveneens van leer tegen de minderwaardige positie waarin zij door de officiële kerk waren gedrongen. Tegen hun veroordeling in Romeinen 1 vers 27: “Eveneens hebben de mannen de natuurlijke omgang met de vrouw opgegeven, en zijn in wellust voor elkander ontbrand, als mannen met mannen schandelijkheid bedrijvende en daardoor het welverdiende loon voor hun afdwaling in zichzelf ontvangende”.

Veel "flikker-theologie' gaf Van der Worp niet uit, hij zag er te weinig in om het theologie te noemen. Wel verscheen in 1977 bij Ten Have het boek: "Een mens hoeft niet alleen te blijven - een evangelische visie op homofilie', waarvan duizenden exemplaren werden verkocht.

Ook boeken over bevrijdingstheologie liepen goed, hoewel er soms jaren overheen gingen voordat de eerste oplage was verkocht en herdrukken op de markt verschenen. Van der Worp: “In '74 kwamen we met het boek "Theologie van de bevrijding' van de Peruaanse theoloog Gustavo Gutiérrez. Hij bestudeerde de theologie aan de hand van de praktijk. En de praktijk in Latijns Amerika was en is er een van onderdrukking en armoede. Hij schonk bijvoorbeeld, veel meer dan wij hier in West-Europa, aandacht aan het verhaal over de uittocht uit Egypte, de uittocht uit de slavernij. Het duurde vier jaar voordat de eerste druk was uitverkocht maar het is sinds '78 nog wel drie keer herdrukt”.

De kentering in de verkoop van boeken over femi-, flikker- en bevrijdingstheologie kwam begin jaren '80. Het New-Age denken diende zich aan, met aandacht voor reïncarnatie, engelen, bijna-dood ervaring en "channeling': de gedachte dat boodschappen uit het hogere tot de levenden komen. “Ik geef maar weinig New-Age boeken uit. Ik ben te zeer een gereformeerde hark om dat allemaal mooi te vinden. Ik denk bovendien dat ook die beweging weer op haar retour is.”

“Mensen hebben iets vermoeids over zich gekregen. Ze weten het zo langzamerhand wel.” Maar anders dan dertig jaar geleden twijfelt hij er anno 1993 niet meer aan dat de belangstelling voor geloofsvragen zal verdwijnen. Vragen als: Wat geloven we eigenlijk, àls we nog wat geloven?

“Mensen die altijd heel actief geweest zijn in de kerk, in het IKV of in de basisbeweging willen tot rust komen. Ze willen niet meer worden lastiggevallen met boeken over vreselijke toestanden in verre landen waar ze toch niets aan kunnen doen. Ze zijn meer naar binnengekeerd, ze vragen zich af: waar gaat het nu eigenlijk om en wat geloven we nog? Een van de redenen waarom Kuitert zo'n succes heeft is dat hij zich er niet voor schaamt dat hij nog in iets gelooft.”