(Auto) biografieën De Nieuwe Engelbewaarder, ...

(Auto) biografieën De Nieuwe Engelbewaarder, uitgeverij Bas Lubberhuizen, kost per deel ƒ 22,50; intekenen op vier deeltjes: ƒ 65,-, over te maken op giro: 3200915 t.n.v. uitg. Bas Lubberhuizen.

Brieven (I) Ik kan het niet langer verbergen. Uitg. Meulenhoff, in opdracht van Libris Boekhandels, prijs: ƒ 7,95.

Ik moet aldoor aan je denken. Uitg. Kwadraat, prijs: ƒ 25,-

Brieven (II) Op een pad van briefpapier.... Uitg. Vroom & Dreesman, prijs: ƒ 5,95. En verder is hier alles prachtig. Uitg. Kwadraat, prijs: ƒ 19,50

Memoires In de binnenlanden van Java. Uitg. KITLV, Leiden. Prijs ƒ 15,-

(Auto) biografieën

De Engelbewaarder was een kwartaalblad, of liever gezegd een kwartaalboek, dat in de periode 1975-1982 werd uitgegeven door de "Stichting Vrienden van het Amsterdamsch Litterair Café De Engelbewaarder'. In totaal verschenen er 25 deeltjes, waarin telkens een min of meer vergeten schrijver of kunstenaar centraal stond. Bas Lubberhuizen en Thijs Wierema, uit de redactie van De Engelbewaarder, besloten tien jaar na dato de draad weer op te pakken. "Het was alleen lang zoeken naar een goede titel,' aldus Lubberhuizen. Uiteindelijk was het Jeroen Brouwers die de verlossende inval kreeg.

Nummer I van De nieuwe Engelbewaarder is geschreven door journalist Igor Cornelissen en verschijnt volgende week. Het is getiteld Speurtocht naar de (auto)biografie. Nu is speurtocht een groot woord. Het is meer een rondleiding geworden, een kijkje in de marxistische-trotskistische boekenkast van de auteur. Cornelissen heeft drie stokpaardjes: tot voor zo'n tien jaar geleden verschenen er veel te weinig ego-documenten - oorzaak: "het calvinistische stempel waarmee de Nederlandse samenleving doordrengt is' Dat was 1. Daardoor weten we (stokpaard 2) van te veel Grote Namen te weinig, en met het verstrijken der de jaren wordt de kans op een biografie over hen ook steeds kleiner. En tenslotte (3) luidt het advies van Cornelissen dat je een biografie moet verlevendigen met veel anekdotes: één treffende herinnering zegt vaak meer dan een boek vol feiten.

Allemaal waar, maar ja, we wisten het eigenlijk wel.

In Speurtoch naar de (auto)biografie heeft Igor Cornelissen het verder veel over Igor Cornelissen. De auteur zelf is in de loop der jaren bij heel wat projecten betrokken geweest, en in het najaar verschijnt zijn biografie over de Poolse meester-oplichter Siegfried Wreszynski.

Wie in kort bestek echt geïnformeerd wil worden over de (auto)biografie kan zich beter het boekenweekessay van Martin van Amerongen Mijn leven zijn leven aanschaffen: een bliksembezoek aan de wereld van het egodocument voor nog geen 5 gulden. Van De Nieuwe Engelbewaarder hebben we dit jaar nog drie nummers te goed. Daaronder De kleine plagiateur, een handleiding voor "lettergappers' in Nederland, geschreven door Hans van Straten.

De Nieuwe Engelbewaarder, uitgeverij Bas Lubberhuizen, kost per deel ƒ 22,50; intekenen op vier deeltjes: ƒ 65,-, over te maken op giro: 3200915 t.n.v. uitg. Bas Lubberhuizen.

Brieven (I)

Van de vele brievenboeken die in het kader van het boekenweek-thema verschijnen zijn De brieven van Elsschot (uitg. Nijgh & Van Ditmar, ƒ 89,-) ongetwijfeld de meest prestigieuze. Naast de vele nieuwe uitgaven en herdrukken zijn ook de bloemlezers actief. Op het gebied van brievenboeken om te beginnen Nelleke Noordervliet, die in Ik kan het niet langer verbergen, fragmenten uit brieven van Nederlandse schrijvers als Belle van Zuylen, Multatuli, en Bilderdijk naar elkaar toe schrijft, in een essay over het wezen van de liefde en de liefdesbrief.

Ed Brand en Chris Mathijsse maakte het zich gemakkelijker in hùn bloemlezing Ik moet aldoor aan je denken: een selectie van "Ontroerende liefdesbrieven', speciaal geplukt uit weer andere verzamelbundels. In hun "internationale' selectie namen als Mozart, Byron, Joyce en De Sade (daarbij is niet op een eeuwtje gekeken), afgewisseld met meer alledaagse berichten van "Evert aan zijn vriendin' en van Jan aan Annemarie en vice versa.

Toch heeft het wel wat om bijvoorbeeld Edgar Allan Poe ("je eigen Eddy') of Jean Louis Pissuisse ("je Swiep') in hun meest intieme en openhartige momenten te mogen meemaken. Broze liefdesverklaringen, hunkerende dichters, achterdochtige minnaars, tot en met de liefdes die niet mochten zijn en noodlottig eindigden. Soms aan een touw - opgeknoopt in een oude eikeboom (George Hagemeier) of, zoals Katharina Mandelstein, uit hartstocht gewurgd. Maar dat zijn dan ook wel de meest tragische voorbeelden.

Ik kan het niet langer verbergen. Uitg. Meulenhoff, in opdracht van Libris Boekhandels, prijs: ƒ 7,95.

Ik moet aldoor aan je denken. Uitg. Kwadraat, prijs: ƒ 25,-

Brieven (II)

Nog twee bloemlezingen waarin de brief centraal staat. De eerste is de boekenweekuitgave van Vroom & Dreesman Op een pad van briefpapier..., een bundeling van "Brieven in de poëzie' verzameld door Ernst van Altena. "Eigenlijk,' zegt Van Altena in zijn inleiding, "kun je stellen dat elk gedicht een brief is, een brief aan de onbekende lezer van wie de dichter hoopt dat hij de ideale ontvanger is.' Daarmee wordt het thema van de boekenweek meteen een stuk breder. Is elke roman niet een hele lange brief aan een onbekende lezer?

Van Altena heeft zich in deze bloemlezing echter beperkt tot die gedichten die ook echt in briefvorm geschreven zijn, en meestal ook brief of brief aan... heten. Toch heeft de samensteller niet alleen alle indexen van bekende dichtbundels op "br..' nagelopen, hij heeft voor zijn selectie ook geput uit literaire bladen als Maatstaf en Reflex. Ruim honderd gedichten rond één thema: er zitten mooie tussen, maar het boeit niet lang.

Hij had zich bovendien veel tijd kunnen besparen, want Hans Heesen en Chris Matthijsse deden voor uitgeverij Kwadraat precies hetzelfde: ook zij maakten een bloemlezing over de brief in de poëzie, getiteld: En verder is hier alles prachtig. Deze twee samenstellers kwamen tot 65 gedichten. Het aantal overlappingen valt mee. Als u beide bundels koopt, hebt u er maar negentien dubbel.

Op een pad van briefpapier.... Uitg. Vroom & Dreesman, prijs: ƒ 5,95. En verder is hier alles prachtig. Uitg. Kwadraat, prijs: ƒ 19,50

Memoires

Hij was de boekenweek van vorig jaar (thema: Het land van insulinde) blijkbaar misgelopen, maar dit jaar was hij de eerste: Gerard Termorshuizen van het "Koninklijk instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde'. Met de bundel In de binnenlanden van Java levert hij - aldus de achterflap - zijn bijdrage aan het thema van dit jaar: Egodocumenten.

In de binnenlanden van Java bevat vier reisverslagen, tussen 1822 en 1826 gepubliceerd in de Bataviasche Courant, en nooit eerder in boekvorm verschenen. Twee van de vier bijdragen zijn afkomstig van de arts-botanicus Carl Ludwig Blume, die ruim zeven jaar in Indië doorbracht, tot hij in 1826 Java verliet, met 29 kisten aan botanisch materiaal, en er nooit terugkeerde. Hij werd in 1829 directeur van het Brussels Rijksherbarium, dat in 1830 (vanwege de Belgische revolutie) naar Leiden verhuisde.

In "Gedachten op eene reize' brengt Blume verslag uit van een lange en moeizame voettocht naar de volksstam van de Badoej. Zijn reportage bevat veel nauwgezette observaties over de "zeden en gewoonten' van deze stam. Volgens Termorshuizen lang niet altijd even betrouwbaar - maar ze zijn prachtig beschreven. Blumes' memoires lezen als een avonturenroman. Bijvoorbeeld wanneer hij met een leger aan dragers de berg Tjerme beklimt en zijn botanische hart weer opspeelt. “Zo trok dan de lange trein juigend den berg op, en eene dikke wolk stof kenmerkte de weg, welke aan de N.O. zijde des bergs opwaarts liep, en steeds steiler en moeilijker begon te worden. Ik bevond mij aan het hoofd van den optogt, om het krieken van den dag de vegetatie te kunnen bespieden, hetgeen mij in de achterhoede, door het stof, ommogelijk zou geweest zijn.”

Waarom de verslagen van Blume nooit eerder zijn gebundeld is een raadsel. In ieder geval zijn ze nu door Termorshuizen goed ingeleid en in hun context geplaatst. Alleen de verklarende woordenlijst is wat mager. Dat de zingende Kekkek pandan een "soort van vogel' is, de loetong "een soort van aap' of de doerian "een soort van vrucht' is, geloven we graag, maar erg verhelderend is het niet.

In de binnenlanden van Java. Uitg. KITLV, Leiden. Prijs ƒ 15,-