Remedie voor probleemlezer

"Het klinkt misschien cru'', zegt Jo Kloprogge, ""maar groep drie is de laatste kans voor kinderen om te leren lezen. Als ze het dan niet redden, komt het later zelden nog goed.'' Kloprogge is begeleider van het nieuwe leesproject Overstap' dat bedoeld is voor zesjarige leerlingen van de basisschool. In dit project wordt aan ouders gevraagd om thuis drie keer in de week een half uur met hun kinderen aan een leesprogramma te werken. Op twintig scholen in achterstandswijken wordt op dit ogenblik met Overstap geëxperimenteerd, voor volgend jaar hebben zich al tegen de tweehonderd basisscholen aangemeld. De eerste resultaten lijken bemoedigend.

Uit onderzoek is naar voren gekomen dat ruim een kwart van de derdegroepers de beginselen van het lezen niet vlot onder de knie krijgt. ""Dat worden de probleemlezers'', weet Kloprogge, ""en die kom je later weer tegen als voortijdige schoolverlaters.'' Het idee achter Overstap is dat de tijd die kinderen op zesjarige leeftijd besteden aan lezen, schrijven en luisteren moet worden uitgebreid. Kan dat niet op school, dan moet het maar thuis. Dat heeft meteen het voordeel dat ouders zien wat hun kinderen leren en zich daardoor misschien meer betrokken gaan voelen bij de school. De invoering van Overstap wordt begeleid door Sardes, een nieuw samenwerkingsverband van het Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs (SVO) en het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum (CPS). Het ministerie van WVC financiert het leesmateriaal en het onwikkelingswerk.

Vaders en moeders worden ingeschakeld om datgene wat kinderen in de klas hebben geleerd, thuis nog eens op een gezellige en speelse manier met ze te herhalen. Door meer te oefenen kan de leerstof beter inslijten en daardoor zullen de leesprestaties van de kinderen omhoog gaan. Het thuisleesprogramma borduurt voort op de nieuwste versie van de veelgebruikte methode "Veilig Leren Lezen'. Omdat het een experiment is, hoeven ouders er nu nog niets voor te betalen. Alle met zorg uitgegeven boekjes die bij het programma horen mogen de kinderen houden. Voor veel zesjarigen betekent Overstap dat ze voor het eerst eigen boekjes in bezit krijgen. In veel huishoudens wordt nooit een boek gelezen, laat staan gekocht. In gezinnen waar ouders de kleintjes wel voorlezen, houden ze daar vaak mee op als kinderen zelf leren lezen. Bekend is dat voorlezen van grote invloed is op de taalontwikkeling van kinderen. ""De resultaten die kinderen op school behalen worden voor ongeveer tachtig procent bepaald door het ouderlijk milieu'', zegt Jo Kloprogge. De mogelijkheden van de school om kinderen met een achterstand op niveau te krijgen zijn dus beperkt. Daar is de hulp van ouders bij nodig. Probleem is alleen dat de ouders van kinderen met een taalachterstand zelf meestal ook niet zulke sterke lezers zijn. Daarom wordt er in het Overstapprogramma veel tijd ingeruimd om ouders vertrouwd te maken met het materiaal en uit te leggen hoe ze met hun kinderen aan de slag kunnen. ""Na de zomervakantie hebben we meteen een oudermiddag belegd en de opkomst wat goed'', zegt Carolien Megadouka, juf van de derde groep op basisschool Marienburch in hartje Leiden.

Prentenboekjes

Juf Megadouka heeft achttien kinderen in de groep, van wie ongeveer de helft van allochtone afkomst is. ""Elke drie weken als ik in de klas een onderdeel van het taalprogramma heb afgerond krijgen de ouders een uitnodiging om naar school te komen. Ik neem dan het nieuwe materiaal dat ze meekrijgen eerst helemaal met ze door. De leesboekjes en prentenboekjes, het werkboekje met de spelletjes en de kleurplaten. Dat duurt ongeveer een uur.''

Er is een vast clubje van zeven à acht ouders dat altijd komt en een wisselend groepje dat zo nu en dan komt. De rest van de vaders en moeders komt het materiaal op school ophalen, want dat is de voorwaarde om het in bezit te krijgen. Carolien Megadouka heeft dan meteen de gelegenheid om ze erop te wijzen dat het voor de leesprestaties van hun kind belangrijk is dat ze aan Overstap mee doen. ""Maar ik ga niet controleren of ze drie keer per week een half uur hebben zitten werken. Zo'n rol wil ik niet hebben en ik vind dat ook geen taak voor een leraar.'' Wel is het heel belangrijk dat ouders begrijpen dat het om extra oefenmateriaal en om herhaling van de stof gaat, anders krijg je misverstanden weet Megadouka. ""Jij hebt nu zeker lekker veel tijd over'', zeggen ze dan. Het tegendeel is waar, Overstap kost leerkrachten veel tijd. Ze moeten niet alleen de ouderbijeenkomsten organiseren, maar soms ook op huisbezoek om te kijken waarom het niet loopt met Overstap. Daarnaast moeten de leerkrachten zelf ook weer worden begeleid en wordt van hen verwacht dat ze beschrijven hoe het project in gezinnen aanslaat. Maar het levert ook veel op. ""De kinderen zijn heel enthousiast over de boekjes. Ze houden elkaar precies op de hoogte wat ze thuis hebben gelezen en naar welk cassettebandje ze hebben geluisterd. In sommige gezinnen waar de ouders geen Nederlands spreken of analfabeet zijn doen de oudere kinderen de opdrachten met hun kleinere broertje of zusje.'' Dat ze aan het eind van het jaar een rij met twaalf prachtige leesboekjes hebben vindt juf Megadouka ook heel belangrijk, want ze kijken die boekjes telkens opnieuw in is haar ervaring.

Het Overstap-project is nog te recent om vergaande uitspraken te doen maar de eerste toetsresultaten op basisschool Marienburch zijn veelbelovend. Er zijn veel minder uitvallers in de derde groep dan de afgelopen vijf jaar het geval was. ""We moesten altijd met twee niveaugroepen werken want een deel van de kinderen kon het gewone tempo niet bijbenen. Dat is dit jaar niet nodig. Ook vind ik de dat de kinderen veel beter praten en meer woorden kennen. Natuurlijk, dit kan toevallig een goede groep zijn.''

Het Overstapproject heeft niet de pretentie alle onderwijsachterstanden op te lossen. ""We zijn wat realistischer dan men in de jaren zeventig was'', zegt Jo Kloprogge. ""Toen vond men lezen in groep drie een detail. Nu zijn we blij als kinderen door Overstap hun woordenschat uitbreiden. Dat leidt misschien tot minder uitvallers.''