Oerschreeuw

Weer een voor-u-door-u aflevering om aanmaningen e.d. te voorkomen. De reacties en suggesties stapelen zich op en veel post zal pijnlijk genoeg maanden blijven liggen. De brieven die nu nog binnen komen over steekvlammen die door kaarsen en waxine-lichtjes werden opgewekt worden gereserveerd voor de AW-aflevering van 23 december.

Dat is niet het geval met de brief over de horror-gevoelens die sommige hoge tonen bij mensen oproepen. Gepiep van een krijtje over een schoolbord, van een mes over een ontbijtbord, de tram in de bocht: zie de vorige aflevering. Die aflevering gaf een opsomming van de geluiden maar geen verklaring. Misschien, was de vrijblijvende suggestie, herinnert snerpend gepiep sommige mensen onbewust aan een soort oer-angstschreeuw. Dat de gruwelgeluiden geassocieerd worden met baby-geschrei werd op gezag van derden onwaarschijnlijk genoemd.

Toch zoekt een lezer in Driehuizen de verklaring wel degelijk in de kraamkamer. In de geboorte, om precies te zijn, een traumatische ervaring die aan alle mensen gemeen is.

""In de eerste negen maanden van ons leven dringen omgevingsgeluiden via de moederbuik slechts als lage tonen tot ons door, maar op het moment dat onze oren plotseling worden blootgesteld aan de niet-gedempte trillingen van de kraamkamer moeten wij die wel subjectief ervaren als zeer hoge tonen. Bovendien is dit geluid verbonden met de pijn en moeite van het bevallingsmoment en met het al even abrupt optredende hel-witte licht.''

Kortom: in het gepiep van krijt en tram beleeft de mens zijn geboorte opnieuw en dat blijkt geen pretje te zijn. Ook van lichtflitsen blijft een mens immers een levenlang schrikken. Driehuizen vraagt zich af of personen die volgens de methode Leboyer ter wereld kwamen de reflex misschien missen. "Leboyer' gaat met zachtjes praten en dimlicht. AW-personeel kent alleen de harde methode.

Een lezer in Rotterdam geeft nog een voorbeeld van een soort geluid dat dieren onaangenaam vinden: hij jaagt vaak de poes de kamer uit met het ultrasone geluid van zijn (stokoude) tv-afstandsbediening. Oren naar achteren en: wèg!

Met dank voor de reacties moet hier toch op het gevaar worden gewezen dat de emoties schrik, ergernis en gruwel door elkaar worden gehaald. Geluiden genoeg die schrik en ergernis oproepen. Het gaat om die betrekkelijk kleine groep geluiden die, relatief zwak als ze zijn, toch een onevenredig heftige reactie opwekken. Kippevel, huivering - hoe definieer je gruwel? De discussie is nog niet gesloten.

Door omstandigheden is het AW-laboratorium nog niet toegekomen aan een nader onderzoek van de geluidseffecten die een lezer in Waddinxveen waarneemt als hij slagroom door zijn koffie roert en vervolgens met een lepeltje op de bodem van het kopje tikt. Dan hoort hij de toon langzaam hoger worden (18 februari).

Ondertussen stromen de voorbeelden van soortgelijk culinair geluid binnen. Ook een lezer in Arnhem roert room door de kofie en tikt een aantal malen tegen het kopje ""tot amusement van mijn vrouw die het ritueel kent''. De toonhoogtestijging zou enkele octaven bedragen. Het ligt aan de luchtbelletjes, denkt Arnhem. De familie van een lezeres in Groningen heeft zich ""jarenlang geamuseerd met tikken op kopjes en schaaltjes die waren volgegoten met koffie of vla''. Tik je op de bodem van een stenen mok met kokende melk dan hoor je de toon oplopen tijdens het afkoelen van de melk. ""Het toonhoogteverschil is bij mijn mok bijna vijf octaaf.'' En een lezer in Kortrijk herinnert zich hoe zijn moeder voor het naar bed gaan chocolademelk maakte. Lepel cacao, lepel suiker, scheutje koude melk, papje maken, warme melk erbij en dan flink roeren. ""Het was op dit ogenblik dat het verschijnsel zich voordeed.'' Tikte je tegen de uitdraaiende chocolademelk dan liep de toon op. Roerde je opnieuw dan was de toon weer veel lager. Zo hebben we nu luchtbelletjes, rotatiesnelheid en temperatuur als oorzaak van de anomalie. Nader bericht volgt.

Op 4 februari kwam het telescoperen van plakband ter sprake. Plakband dat door de fabrikant te strak op zijn spoel is gewonden probeert de hoge rekspanning op te heffen door van de spoel te kruipen. Dat "ontlaten' gaat des te gemakkelijker als de kleefstof onder invloed van de warmte vloeibaarder wordt. Dan kun je op het verschijnen van de telescoop wachten.

Een woordvoerder van Beiersdorf (Tesa) meende dat ook de spoel zelf een rol speelde: tape op een kartonnen spoeltje zou makkelijker telescoperen. AW-personeel meende dat het net andersom was - een indeukende kartonnen spoel lijkt nogal wat spanning te kunnen wegnemen - en was daarom blij met de brief van een PVC-producent uit Enschede die dat bevestigt.

""Ik had destijds nogal wat problemen om kleefbandfabrikanten met onze PVC-folie tevreden te stellen'', schrijft hij. Het telescoperen was er een van. Men zag in dat dat voorkomen werd als het spoeltje zich op tijd kon verkleinen en daartoe zijn de kartonnen spoeltjes zelfs van speciale insnijdingen voorzien. ""Uw twijfel over de noodzaak van een harde spoel is dan ook terecht.''

Naar aanleiding van de zwembadparadox (11 februari) vraagt een lezer zich af wat er verandert aan de aanwijzing van een weegschaal waarop een jampot staat waar een vlieg in vliegt. Het probleem doet denken aan de onaangename tocht van die vrachtwagenchauffeur die in zijn 4-tonner acht ton kanaries moest vervoeren en meende voor de taak te staan de helft van de kanaries in de lucht te houden. Maar dat is waar: essentieel is of jampot en laadruim volkomen luchtdicht zijn afgesloten of niet. De volgende keer over de vraag waarom honden wel op drie poten kunnen lopen en kamelen niet.