Geweld voor Bosnië

IS DE secretaris-generaal van de Verenigde Naties overstag gegaan met zijn verklaring tegenover The Times dat de blauwhelmen in Bosnië geweld moeten gebruiken? Ja en nee.

Al veel eerder heeft Boutros-Ghali in het algemeen voorgesteld door VN-eenheden geweld te laten gebruiken bij het afdwingen van een overeengekomen bestand. Maar ten aanzien van Bosnië zijn, zoals hij zelf erkent, zijn ideeën geëvolueerd. Het VN-optreden in voormalig Joegoslavië werd pas een reële optie na de volkenrechtelijke erkenning van de voormalige deelrepublieken begin vorig jaar. En Boutros-Ghali, wiens prioriteiten op dat moment in Somalië lagen, eiste bij die gelegenheid dat Europese landen de blauwhelmen zouden leveren en de kosten van de operatie zouden dragen. Inmiddels heeft hij aanvaard dat het ook in Kroatië en Bosnië om een normale VN-actie gaat waarop alle leden kunnen worden aangesproken.

Wel stelt de secretaris-generaal een voorwaarde voor aanwending van geweld in Bosnië anders dan uit zelfverdediging: er moet sprake zijn van een vredesovereenkomst tussen de Bosnische regering, de Serviërs en de Kroaten. Als uitvoering van dat akkoord wordt geschonden, bijvoorbeeld door gewapende benden die voor eigen rekening opereren, moeten volgens Boutros-Ghali de VN-troepen met voldoende kracht kunnen optreden om aan de schending een einde te maken. In feite past de secretaris-generaal Bosnië in zijn eerdere theoretische benadering. Ook daarin stond een overeenkomst tussen partijen centraal. De blauwhelmen zullen dus alleen geweld gebruiken ter uitvoering en handhaving van een gezamenlijk wilsbesluit.

Het is onbekend of en in hoeverre landen met gevechtseenheden in Bosnië bereid zijn Boutros-Ghali te volgen. Van Amerikaanse zijde is al eerder de bereidheid uitgesproken troepen bij te dragen aan een uitgebreide VN-macht die naleving van een vredesakkoord zou moeten controleren. Maar over eventueel gebruik van geweld is toen niets gezegd.

NU DE DISCUSSIE over geweldsaanwending in Bosnië door de secretaris-generaal weer is aangezwengeld, wordt de inhoud van het akkoord in dienst waarvan dat zou moeten gebeuren, alleen maar belangrijker. Als de kans op geweld toch toeneemt, is het maar beter dat er dan iets te verdedigen valt dat de moeite waard is. En dat kan van het plan dat de onderhandelaars namens VN en EG tot dusver op papier hebben gezet, niet worden gezegd, weinig rekening als daarin wordt gehouden met de rechten en belangen van de oorspronkelijk grootste minderheid in Bosnië, de moslims. Ten slotte zouden de VN zichzelf degraderen als zij slechts darwiniaanse oplossingen in stand helpen houden.