Eszet (4)

In de Wetenschapsbijlage van 18 februari 1993 geeft de heer Jan Fontijne in een ingezonden brief commentaar op een brief van de heer Hermann von Ameln op het gebruik in Nederland van de Duitse Ringel-s. Het zij mij vergund daar een aanvulling op te geven.

In de eerste plaats wordt het belangrijkste argument van de heer von Ameln over het hoofd gezien, namelijk dat in Nederland de Ringel-s nogal eens misbruikt wordt in die zin dat wij hem graag daar gebruiken waar Duitsers gewoon ss schrijven. Een goed voorbeeld daarvan is de radio- en televisiepagina van deze krant. Het teken is, zoals de heer von Ameln schreef, niet meer dan een oud symbool voor de dubbele s; in zijn oorspronkelijke schrijfwijze is het een "lange' s met een sluitteken er achter. Deze s komt precies zo voor in oude Nederlandse handschriften en wordt in drukwerk van zeg maar voor 1850 vaak weergegeven als een f zonder dwarsstreepje: tuffchen inplaats van tussen. Rudy Kousbroek heeft hiervan een paar jaar terug gebruik gemaakt in zijn lofzang op het nuttige meubelstuk de poef, die aan het eind - voorspelbaar - veel van vif bleek te houden (de kinderpagina is leerzaam). Tegenwoordig maken we daar geen verschil meer in: elke s is een s.

Het begrip "schrijfwijze' brengt me bij een tweede misvatting. Zowel in de krant als in de brief van de heer Fontijne wordt als teken voor de Ringel-s het teken ß gebruikt, dat onder ASCII het nummer 225 heeft. Dit is echter de Ringel-s helemaal niet; gymnasiasten zullen onmiddellijk roepen dat het een onderkast Griekse bèta is, en daar hebben ze dan gelijk in. Het teken zit trouwens in de ASCII-reeks heel duidelijk in het rijtje Griekse letters ten behoeve van wetenschappelijke notaties. De ringel-s lijkt op een ß, maar heeft geen staart. Wie een Duitse gedrukte tekst met Ringel-s'en bekijkt, zal zien dat men daar inderdaad dat teken gebruikt.

Binnen de in Nederland tamelijk algemene tekstverwerker WordPerfect is dit verschil vast te stellen aan de hand van de tekensets in het bestand CHARCTR.DOC of, binnen WordPerfect voor Windows, in de tekensets Internationaal 1 en Grieks (ik neem aan dat andere uitvoerige tekstverwerkers over soortgelijke tekensets beschikken). De Ringel-s heeft hierin code 1,23 en de onderkast bèta 8,3. Ook dit lijkt mij een goede reden om voortaan maar -ss- te schrijven. Immers, als de TV-redactie een korte aankondiging doet van een film met de titel Die große Liebe (liefst in een vette romein met een magere cursieve bèta er tussen!), dan doet dat voor de goede verstaander toch wat gewelddadig aan.

En mocht ten slotte de heer Fontijne zijn tekstverwerker onder Windows gaan gebruiken, dan hoeft hij alleen maar zijn toetsenbord aan te melden als VS-Internationaal om dode toetsen voor diacritische tekens te krijgen. Dat bespaart wellicht omschakelen en misgrepen als sommige letters toch ergens anders blijken te zitten dan verwacht.