Streven naar autonomie heet al gauw separatisme; Relaties tussen Zagreb en Istrië vertroebeld

LJUBLJANA, 3 MAART. Door de opvallende verkiezingsnederlaag die de Kroatische president Franjo Tudjman en zijn regerende HDZ begin vorige maand al voor de derde maal in Istrië leden lijkt de relatie tussen Zagreb en de Istriërs behoorlijk bedorven te zijn.

Tudjmans Kroatische Democratische Gemeenschap (HDZ) wist bij die verkiezingen voor het Hogerhuis 37 van 63 zetels te veroveren. Maar ze faalde in Istrië : daar veroverde de Istrische Democratische Raad (IDS) alle drie de Istrische zetels voor het Hogerhuis - dit hoewel een groot deel van het HDZ-verkiezingsbudget van twee miljoen gulden dit keer in Istrië werd geïnvesteerd en ondanks het persoonlijke optreden van Tudjman in deze provincie.

Het aan Italië en Slovenië grenzende schiereiland, waar voor de burgeroorlog buitenlandse toeristen jaarlijks ten minste één miljard gulden besteedden, is nooit bijzonder gelukkig geweest met de nationalistische politiek van Tudjman en de versterking van het centrale bestuur in Zagreb. Al bij de eerste vrije verkiezingen in 1991 verbruide Tudjman het bij de kiezers in Istrië. Tudjman zij toen te twijfelen aan het "Kroatische bewustzijn" in Istrië en dreigde zonodig etnische Kroaten uit Roemenië in Istrië grond en huizen te geven om daarmee “de Kroatische geest te versterken”. Op het schiereiland stemde men vervolgens massaal op de ex-communisten die in de rest van Kroatië een zware verkiezingsnederlaag leden. Bij de parlementsverkiezingen in augustus vorig jaar stemden de Istriërs massaal op de eigen regionale partij IDS, die opkomt voor de bestuurlijke en culturele autonomie van Istrië. Het streven van de IDS naar een vorm van autonomie van Istrië maakt haar in de ogen van Tudjman tot een partij van “potentiële separatisten” die “een bedreiging kunnen gaan vormen voor de jonge Kroatische democratie”.

Dat lijkt overigens in tegenspraak met de resultaten van de volkstelling van 1991. Toen vond 65 procent van de 200.000 inwoners van Istrië zichzelf in eerste instantie Kroaat. Twintig procent gaf op Istriër te zijn, de overige 15 procent zei Italiaan (16.000), Joegoslaaf of Serviër te zijn.

Volgens Tudjman en zijn HDZ is het “lage” Kroatische zelfbewustzijn op het schiereiland vooral het resultaat van “de ongelukkige geschiedenis van Istrië”. Een groot deel van Kroatië kwam al aan het begin van de twaalfde eeuw onder Hongaars gezag, maar in Istrië speelden de Venetianen nog de baas tot de Oostenrijkers het gebied aan het eind van de achttiende eeuw onder controle kregen - een situatie die afgezien van een kort napoleontisch intermezzo tot de Eerste Wereldoorlog duurde. Toen begon een periode van Italiaans bestuur. Pas in 1947 werd Istrië bij Kroatië gevoegd - tot ongenoegen van de Italianen in het gebied, die de Kroaten als “communistische moordenaars” beschouwden en massaal naar Italië vertrokken.

Tussen de Joegoslavische communisten en de Italiaanse minderheid in Istrië is het daarna nooit meer goed gekomen. Voor de communisten bleven de Italianen die in Istrië bleven potentiële handlangers van organisaties in Italië die Istrië voor Italië bleven opeisen. De Unie van Italianen, de organisatie van de Italiaanse minderheid, werd dan ook scherp in de gaten gehouden door de Joegoslavische geheime dienst UDBA, ook al werd de Unie geleid door gestaalde en beproefde partijkaders. En omdat de communisten er gewoonlijk van uit gingen dat de vrienden van hun vijanden automatisch vijanden zijn, werden ook de Kroaten, die als goede buren met de etnische Italianen samenleven, in Istrië voortdurend gewantrouwd wegens vermeende “separatistische aspiraties”.

Zijn anti-communistische instelling heeft Tudjman er niet toe gebracht daar verandering in te brengen: zijn nationalisme brengt hem tot een soortgelijk wantrouwen. In de door Tudjman en de HDZ gecontroleerde pers wordt regelmatig omslachtig uitgelegd dat de “nationale moraal” van de Istriërs is verpest door de Venetianen en Italianen en dat de Istriërs alleen onder het centrale bestuur van Zagreb - de HDZ - tot “goede Kroaten kunnen worden opgevoed”. Na de verkiezingsnederlaag van de HDZ in augustus hief Tudjman voor straf het ministerie van toerisme op dat traditioneel door een Istriër werd bezet. In januari besloot het Kroatische parlement om de zetel van het provinciale bestuur van het “separatistische centrum” Pula over te plaatsen naar Pazin, de enige stad in Istrië waar de HDZ op enige aanhang kan rekenen.

De leider van de IDS, Ivan Jankovcic, heeft Tudjman om een gesprek gevraagd om “de misverstanden” uit de wereld te helpen. “Wij zijn er niet op uit Istrië van Kroatië af te scheiden. Wij willen slechts invloed hebben op de economische en culturele politiek in Istrië en in staat worden gesteld banden te ontwikkelen met de Slovenen en Italianen met wie wij meer dan een eeuw hebben samengeleefd”, aldus Jankovcic. “Wanneer Zagreb doof blijft voor deze verlangens zal dat de komende maanden zeker leiden tot sociale onrust in Istrië. En daar zit niemand op te wachten.”