Doldriest genre-stuk van Bogdanovich

Noises Off! Regie: Peter Bogdanovich. Met: Michael Caine, Carol Burnett, Denholm Elliott, Julie Hagerty, Christopher Reeve, John Ritter. Uitgebracht door Touchstone Home Video.

Peter Bogdanovich maakte in 1971 The Last Picture Show en bewees met die film dat hij een volslagen origineel kunstenaar was. In zijn essays over en interviews met Hollywood-monumenten als Howard Hawks, Orson Welles en Alan Dwan had Bogdanovich consequent gepleit voor erkenning van hun autonome artistieke genie, iets wat tot dan toe filmstudio's en -producenten altijd terzijde hadden geschoven als bijzaak en Europese aanstellerij. The Last Picture Show was het beste pleidooi voor de zogenaamde auteurstheorie dat Bogdanovich had kunnen voeren.

Maar Peter Bogdanovich hechtte er bovendien aan zich te laten kennen als een filmliefhebber, een cinefiel, een gretig minnaar van genres en Hollywood-ikonen die hij, van Boris Karloff tot Audrey Hepburn, graag overhaalde om in zijn werk op te treden. En zo kon hij in 1972, een klein jaar na The Last Picture Show, What's Up Doc maken, een geslaagd eerbetoon aan de conventies van de zogenaamde screwball comedies. Ook zijn laatste film Noises Off! is geen artistieke oefening maar een genre-stuk, gemaakt met het voor Bogdanovich gebruikelijke enthousiasme, zijn liefderijke tongue in cheek-aanpak en zijn flair voor doldrieste comedy.

Bogdanovich' doel was met een film de Engels-platvloerse variant van de Feydeau-komedie te omarmen en hij slaagt volledig. Om te beginnen weet hij ook iemand die nog nooit een voorstelling bezocht van wat in Nederland het Theater van de Lach heet, direct te laten aanvoelen waar het bij zo'n stuk om gaat. Het decor zit vol deuren die voortdurend open- of dichtklappen. Erachter gaat meestal een jonge vrouw in pikant ondergoed schuil, nu en dan afgewisseld met een heer bij wie de pantalon om de enkels sleept. Overspel is de inzet, maar verder dan licht ondeugende dubbelzinnigheden gaat het niet en uiteindelijk bepalen misverstand en toeval het verhaaltje van zo'n toneelstuk.

Noises Off! is te bekijken op meer niveaus, maar Bogdanovich weigerde neer te kijken op het genre dat zijn film becommentariëert. Vorm en inhoud liet hij zorgvuldig samenvallen: Noises Off! is een consequent aan de kenmerken van het genre beantwoordende lachfilm over de toernee van een theatergezelschap dat een lach-of-ik-schiet-komedie op de planken brengt. Het eerste bedrijf van het gespeelde stuk - "Nothing On' heet het - krijgen we, zowel voor als achter de schermen, steeds opnieuw te zien en in een telkens uitzinniger versie, wat uitloopt op glunderend absurdisme. Acteurs, regisseur en technische dienst van het stuk staan elkaar inmiddels ongeveer naar het leven en maken, in wisselende formaties, wat ze op de planken brengen tot realiteit, inclusief toevalligheden die een vrouw haar rok laten verliezen en een man zijn broek laten zakken.

De film Noises Off! is zelf ook weer gebaseerd op een toneelstuk. Dat werd zo weinig bewerkt dat in de verfilming het theater duidelijk te zien en te horen blijft: de dialogen flitsen heen en weer tussen personages, die niets natuurlijks hebben want ze zijn ingedikt tot onvoorstelbare uitbundigheid. De mise en scène heeft alleen breedte, van diepte is nooit sprake. Maar omdat de handeling zich voor en achter een theaterdecor afspeelt, stoort dat niet zo. Je zou er zelfs een opzettelijke stijlfiguur in kunnen herkennen.

De voornaamste kwaliteit van Noises Off! is dat Bogdanovich zich verzekerde van de geestdriftige medewerking van filmacteurs die op komiek gebied hun sporen verdienden. Ze spelen hun rollen met zichtbaar plezier. Zo is Carol Burnett een Amerikaanse Mary Dresselhuys en Michael Caine geeft gestalte aan de regisseur, een Britse cynicus die vermoeid zijn werk moet doen temidden van Amerikaanse gevoelsmensen. Een ander hoogtepunt is Christopher Reeve (lang geleden beroemd als Superman) die opnieuw laat zien dat hij beschikt over een benijdenswaardig talent om zichzelf van harte in de maling te nemen. Zijn rol als de derderangs-acteur met Method-pretenties is hilarisch.