Corruptieschandalen zijn hoofdoorzaak; Kredietwaardigheid Italië zakt opnieuw

ROME, 3 MAART. Met een directe verwijzing naar de smeergeldschandalen heeft Standard & Poor's, het Amerikaanse bureau dat de kredietwaardigheid van landen inschat, de status van Italië een klasse verlaagd, naar AA. Het is voor het eerst dat naar de corruptiezaken is verwezen.

“De golf van onderzoeken naar corruptiefenomenen in de afgelopen maanden raakt hooggeplaatste personen in de politieke leiding en ondermijnt ernstig het vertrouwen in de partijen in de regeringscoalitie,” aldus de verklaring waarin Standard & Poor's zijn besluit toelicht. “Het huidige politieke klimaat vermindert het gezag van de regering en dreigt de maatregelen voor de herstructurering van de openbare schuld en de privatiseringen naar het tweede plan te verwijzen.”

Een extra moeilijkheid bij de pogingen het begrotingstekort terug te dringen, is de recessie, aldus de toelichting. “Een snelle en blijvende verhoging van de fiscale inkomsten zal moeilijk zijn wegens de recessie, maar is nodig om de tendens van verslechtering op de betalingsbelans te blokkeren. Het tekort van de staat is het afgelopen decennium voortdurend gestegen en is nu hoger dan 106 procent van het bruto nationaal produkt.”

Het is voor het eerst dat Standard & Poor's of zijn concurrent Moody's bij de inschatting van de kredietwaardigheid van Italië verwijzen naar de tientallen corruptieschandalen, waarbij hooggeplaatste politici en topondernemers zijn betrokken. De argumentatie is een bevestiging van de waarschuwingen van premier Giuliano Amato en president Oscar Luigi Scalfaro dat de geloofwaardigheid van Italië wordt ondermijnd door de verwarring en het gevoel van stuurloosheid, die de vrijwel dagelijkse arrestaties in de smeergeldaffaires veroorzaken. Amato en Scalfaro hebben gepleit voor een "politieke oplossing' die het mogelijk moet maken snel het onderzoek naar de smeergeldaffaires af te ronden om er een streep onder te kunnen zetten.

Italië staat nu in dezelfde groep als Spanje en Australië. De andere landen van de grote industriële zeven staan, met onder andere Nederland, in de hoogste groep (AAA), met uitzondering van Canada, dat met België, Finland, Denemarken en Singapore in de tweede groep (AA+) staat.

Eind vorige maand heeft Moody's bekendgemaakt dat het bureau een verdere verlaging van de kredietwaardigheid van Italië overweegt. Een besluit daarover wordt binnenkort verwacht. Deze aankondiging heeft geleid tot boze reacties, van onder andere president Scalfaro en de gouverneur van de Italiaanse centrale bank, Carlo Azeglio Ciampi. Deze zeiden dat Moody's hiermee de speculatie tegen Italië in de hand werkte. Andere politici spraken zelfs van een complot in de internationale financiële wereld tegen Italië.

In sommige reacties op het besluit van Standard & Poor's van gisteren overheerst het gevoel dat niet goed wordt begrepen hoe ingrijpend de hervormingen zijn die in gang zijn gezet. “Italië is begonnen aan een verandering die de snelste en grootste van de afgelopen decennia blijkt te zijn,” zei Tommaso Padoa Schioppa, vice-directeur van de Italiaanse bank en kandidaat om Ciampi op te volgen.

Anderen zeiden dat het besluit een aanmoediging is om verder te gaan op de ingeslagen weg. Nino Andreatta, minister van begroting, wees erop dat Standard & Poor's positief oordeelt over de saneringsplannen. Hij beschouwde de verlaging als een extra waarschuwing dat het land er niet goed voor staat en het zich niet kan permitteren lang te wachten met de uitvoering van de voorstellen voor politieke en economische hervormingen. Hij herhaalde dat snel een begin moet worden gemaakt met de privatiseringsplannen, door het kabinet beschouwd als een proeve van bekwaamheid van Italië ten opzichte van de internationale financiële gemeenschap .

Omdat het overgrote deel van de staatsschuld uitstaat in eigen land heeft de verlaging van de kredietwaardigheid vooral psychologische betekenis. Op de beurs en de valutamarkten was gisteren en vanmorgen geen reactie zichtbaar. De beurs in Milaan sloot gisteren iets hoger, en de licht-stijgende lijn leek zich vanmorgen door te zetten. De lire was vanmorgen stabiel tegenover de mark en steeg iets ten opzichte van de dollar.