Oprichters Postcodeloterij overtraden niet opzettelijk Wet op Kansspelen; Scherpere controle op loterijen

DEN HAAG, 2 MAART. Staatssecretaris Kosto (justitie) gaat de controle en het toezicht op alle landelijke loterijen en andere kansspelen verscherpen. Op korte termijn zal de accountantsdienst van het ministerie met groter regelmaat en nauwkeuriger dan voorheen de inkomsten en uitgaven nagaan. De betrokken organisaties worden zelf ook verplicht tot intensievere accountantscontrole.

Kosto heeft dit vanmorgen aan de Tweede Kamer laten weten als reactie op het onderzoek van drs. W. Etty naar de gang van zaken bij de Nationale Postcodeloterij in Amsterdam. Volgens Etty hebben de oprichters zich niet in alle opzichten gehouden aan de door justitie verleende vergunning, maar is het ministerie op zijn beurt in gebreke gebleven als toezichthouder op de loterij die vier jaar na het begin 1,6 miljoen deelnemers telt.

Op grond van Etty's onderzoek zal de bestuursstructuur van de Nationale Postcodeloterij nu ingrijpend worden gewijzigd, waardoor de organisatie doorzichtiger wordt. Kosto heeft hierop een vergunning afgegeven tot l998. Etty meent dat de initiatiefnemers met hun handelwijze “de schijn van misbruik hebben gewekt door het samenvallen van meerdere functies en belangen in leidinggevende posities”. Zij hebben zich volgens hem echter niet op ontoelaatbare wijze verrijkt, maar werden min of meer overvallen door het snelle succes van hun creatie.

Aan de andere kant stelt Etty vast dat het ministerie een aantal malen niet tijdig heeft gereageerd op beslissingen die door het loterijbestuur ter goedkeuring werden voorgelegd. In een toelichting stelt hij vast dat er een sfeer van wederzijds wantrouwen bestond.

Het hoogste orgaan van de Postcodeloterij wordt een raad van toezicht onder voorzitterschap van mr. J. de Ruiter, oud-minister van justitie en defensie en oud-procureur-generaal. De andere zes leden die geen banden mogen hebben met de Postcodeloterij of de goede doelen (o.a. Novib, Vluchtelingenwerk en Natuurmonumenten) worden binnenkort benoemd. De Postcodeloterij zal tevens een overeenkomst sluiten met Unicef, Artsen zonder Grenzen en het Wereld Natuur Fonds, waardoor deze organisaties tenminste voor de komende vijf jaar verzekerd zijn van een gedeelte van de (netto) opbrengst.

Vorig jaar werd duidelijk dat het razend populaire kansspel voor goede doelen een toenemend persoonlijk voordeel opleverde voor de vier initiatiefnemers. Zij incasseerden jaarlijks 4,5 procent van de almaar stijgende opbrengst (in 1992 geschat op bruto 160 miljoen gulden) via het bureau Novamedia, dat de directie voert over de Postcodeloterij. Dit bureau is eigendom van twee van de vier oprichters van de loterij. In een speciaal hiertoe opgesteld contract was bepaald dat de samenwerking tenminste dertig jaar zou duren. De staatssecretaris van justitie achtte een dergelijke verstrengeling van belangen en het grote persoonlijk gewin bij een organisatie voor liefdadigheid in strijd met de verleende vergunning. Bovendien werd het onjuist gevonden dat de loterij zich bezighield met het ondersteunen van noodlijdende media zoals het persbureau UPI en de Krant op Zondag. Naar aanleiding van de publiciteit hierover legden drie bestuursleden, tevens inititiatiefnemers, hun functie neer. Kosto zette de overgebleven bestuursleden van de loterij zodanig onder druk dat zij Etty in juli vorig jaar aanstelden als (tijdelijk) voorzitter met de opdracht uit te zoeken hoe van de Postcodeloterij een gezonde organisatie kan worden gemaakt, waarbij tegelijk een eind zou komen aan de privé-vergoedingen. Kosto's uitgangspunt was dat de loterij behouden zou kunnen blijven voor de goede doelen.

Etty liet het onderzoek uitvoeren door het Utrechtse organisatie- en adviesbureau Andersson Elffers en Felix, waar hij in dienst is. De onderzoekers stellen vast dat de oprichters van de Postcodeloterij niet met opzet de Wet op de Kansspelen hebben overtreden. De vergoeding aan Novamedia, het adviesbureau van de oprichters B. Poelmann en H. de Jong, gedurende de drie jaren sinds de oprichting bedroeg ongeveer het maximum dat in de wereld van de reclame voor adviezen en creatief werk wordt betaald. Poelmann en De Jong hebben zich bereid verklaard om de vergoeding voor l993 en de komende jaren bij te stellen omdat door het toenemend aantal deelnemers de vergoeding aan de oprichters ruim boven het algemeen geldende maximum zou komen. Het bureau ontvangt nu voor dit jaar 4,7 miljoen gulden, plus een op de groei gebaseerde beloning. De nieuw gesloten overeenkomst met Novamedia geldt nu voor vijf jaar met een optie op een zelfde periode. Het bureau zal overigens wel gebruik blijven maken van twee bedrijfjes die eigendom zijn van de twee andere initiatiefnemers, S. Jelsma en F. Leeman. Het viertal heeft bovendien het recht op exploitatie van hun idee overgedragen aan het toezichthoudend orgaan van de Nationale Postcodeloterij.