Rusland wil "volmachten'; Jeltsin: huidige toestand is niet te tolereren

MOSKOU, 1 MAART. President Boris Jeltsin van Rusland heeft zijn conflict met het parlement weer laten escaleren en tegelijkertijd steun gezocht bij het Westen voor zijn voornemen om de rol op zich te nemen van vredestichter in het gehele Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS).

“De maatschappij is verscheurd. Als president kan ik dat niet langer tolereren”, aldus Jeltsin gistermorgen op een congres van de gematigd-conservatieve oppositiebeweging Burgerunie. “De hoofdtaak vandaag is om een sociale uitbarsting te voorkomen, een contrarevolutie die Rusland tot brokstukken zal reduceren. Want zo kan het niet meer. Hoe langer we een besluit rekken, hoe dodelijker deze interne janboel voor Rusland wordt”, aldus Jeltsin.

Volgens Jeltsin is “het moment gekomen” dat de VN Rusland “speciale volmachten geven om de vrede en stabiliteit op het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie te garanderen”. Volgens hem raakt een steeds groter aantal deelstaten van het GOS er nu van overtuigd dat het Gemenebest zich moet omvormen tot een “confederatie” waarin Rusland een specifieke politietaak zou moeten krijgen. Jeltsin is daarmee teruggekeerd op de schreden van de voormalige Sovjet-president Michail Gorbatsjov, die in zijn laatste jaar als staatshoofd ook naar een statenbond heeft gestreefd, maar daarbij toen is gestrand op het verzet van onder anderen Jeltsin.

Jeltsins komst naar de Burgerunie leek aanvankelijk een teken dat de president nog steeds zoekt naar een compromis met zijn tegenstanders onder leiding van parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov. Maar in zijn toespraak maakte hij gisteren duidelijk dat hij de weg van de confrontatie nog niet heeft verlaten. Een referendum, waarmee hij een vertrouwensvotum van de bevolking hoopt te verwerven, blijft daarom volgens hem een van de middelen om de gevreesde “explosie” te voorkomen.

Volgens Jeltsin zijn Chasboelatov en het parlement uit op “volledige macht over alles”, ook al zeggen ze een “scheiding van machten na te streven”. Jeltsin heeft het Constitutionele Hof zaterdag gevraagd de meest recente wetswijzigingen van de Opperste Sovjet op hun grondwettelijkheid te toetsen. Met dit gedrag heeft de volksvertegenwoordiging het compromis geschonden dat op het jongste Volkscongres in december was gesloten, aldus de president.

Beide partijen kwamen in december overeen gezamenlijk een nieuwe grondwet op te stellen en het volk via een referendum op 11 april om een uitspraak te vragen. Chasboelatov keerde zich vorge maand echter ineens tegen een plebisciet waarmee hij in december nog had ingestemd. Hij wordt daarbij gesteund door bijna alle andere politici die niet tot het presidentiële kamp behoren, zoals de voorzitter van het Constitutionele Hof, Valeri Zorkin, en ook voormalig partijsecretaris Aleksandr Jakovlev (de radicale ideoloog achter de perestrojka die zich in 1991 achter Jeltsin schaarde). Hij waarschuwde onlangs voor de centrifugale effecten van een plebisciet. Veel deelrepublieken binnen de Russische Federatie hebben immers aangekondigd dat ze een referendum op hun grondgebied zullen verbieden danwel zullen voorzien van een eigen vraagstelling. In beide gevallen zou het nationale karakter van het referendum worden ondermijnd.

Ook Jeltsins eigen vice-president, luchtmachtgeneraal Aleksandr Roetskoj, blijft zich bovendien van het staatshoofd distantiëren. In zijn toespraak tot de Burgerunie riep hij Jeltsin gisteren op tot een “koerswending” in centralistische zin om de “corruptie en misdaad” het hoofd te bieden. Zo moet volgens Roetskoj de gedeeltelijke convertibiliteit van de roebel, die heeft geleid tot een onstuitbare devaluatie en inflatie, worden teruggedraaid ten faveure van een centraal door de Staatsbank vastgestelde koers.